Haber:Tahir Çalgüner
Denizli’de 8 Temmuz 1920 tarihinde patlak veren ve tarihsel kayıtlarda “Denizli Vakası” olarak bilinen isyan girişimi, Çal Müftüsü ve Kuvâ-yi Milliye önderi Ahmet İzzet Efendi’nin torunu Tahir Çalgüner tarafından yeni belgeler ışığında yeniden gündeme taşındı.
Tahir Çalgüner, büyük dedesinin notlarına dayanarak yaptığı açıklamada, Denizli İsyanı’nın arka planında sistemli bir karşı-devrim planı bulunduğunu öne sürdü. Çalgüner’e göre, bu kalkışma Damat Ferit Paşa’nın Hilafet Ordusu tarafından yönlendirilen kuvvetlerin ve yerel işbirlikçilerin provokasyonuydu.
“Denizli merkezde 8 Temmuz 1920’de yaşanan kalkışmanın, aslında 15 Mayıs 1919’dan itibaren bölgedeki ikircikli ve eylemsiz tutumdan anlaşılabileceği ortadaydı” diyen Çalgüner, Denizli’nin 1919’daki duruşunun, 1920’deki ihaneti hazırlayan bir zemin olduğunu ifade etti.
Çalgüner, o dönem Damat Ferit’in “Hilafet Ordusu” adı verilen yapının uzantılarının, Çal’da “İslam Çetesi” adıyla Kuvâ-yi Milliye’ye karşı faaliyet yürüttüğünü ve bu çetenin Çal Heyet-i Milliyesi tarafından kısa sürede bastırıldığını belirtti. Ancak aynı başarı Denizli merkezinde gösterilememiş, bölgede kanlı olaylar yaşanmıştı.
Haziran 1920’de 16 köyü basan, 20 kişiyi öldüren ve büyük miktarda malı gasp eden İslam Çetesi’nin, Kuvâ-yi Milliye’yi oyalamak için kasıtlı olarak çıkarıldığına dikkat çekildi. Çete liderlerinin öldürülmesiyle dağılan bu yapının ardından, asker kaçaklarından oluşan bir başka çetenin başına geçen Çopur Musa’nın, Kolordu Komutanı Fahrettin (Altay) Bey’i meşgul ettiği ve daha sonra Yunan kuvvetlerine sığındığı belirtildi.
Tarihî belgelerde, bu tür çetelerin düşman parasıyla oluşturulmuş olabileceği ihtimalinin oldukça güçlü olduğu ifade ediliyor.
Demirci Efe Yalnız Bırakıldı
Tahir Çalgüner’in aktardığına göre, Denizli’deki yerel yöneticiler, Rum ve hilafet yanlısı gruplarla iş birliği içerisinde olarak, bölgedeki milli direnişin sembolü olan Demirci Efe’yi yalnız ve savunmasız bıraktı. Denizli Belediye Başkanı ve Müftü’nün oğlunun da kışkırtıcılık yapanlar arasında yer aldığı bilgisi, arşivlerde yer alıyor.
İsyana destek veren ve İtalyan mandasını isteyen çevreler ise, sonrasında Konya İstiklal Mahkemesi tarafından yargılanarak idama mahkûm edilmişti.
