canlı bahis sitelerideneme bonusu veren sitelerbodrum escortdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren sitelerdoeda sexgaziantep escortgaziantep escortmaltepe escortbostancı escortanadolu yakası escortizmir escortdeneme bonusuHoliganbetbetvole twittergüvenilir bahis siteleriCasibomkolaybetmariobetbetpasrestbetwww.papaitorotisserie.comfixbetankara escortsüpertotobetonwinbonus veren siteleryatırımsız deneme bonusuataşehir escortBob casinoBetoffice GirişMebbisbetkombetistbetistbetparkbetparkgüvenilir bahis siteleritrendyol indirim koduPusulabetCasibombetinemarsbahisistanbul escortslot siteleri https://en-iyi-10-slot-siteleri.comstarzbet adamsah.netdeneme bonusucasibomstarzbetbetiststarzbet girişstarzbet girişgaziemir çilingirbahsegelbahsegelklasbahismp3 indirtarafbetbetturkeybycasinoxslotBelge istemeyen bahis sitelerisilksleura.comholiganbetbycasinotipobetholiganbetxslotonwinsultanbetgrandbettingtruvabetbahiscasinotarafbetbahiscommariobetbetistmarkajbetbetinematadornetcasibombelugabahisbetebet1xbetasyabahiscasinovalediscountcasinoelexbetfavoribahisbahiscombahiscombelugabahisbelugabahisbetistbetistceltabetceltabetklasbahisklasbahismariobetmariobetrestbetrestbettarafbettarafbettipobettipobetcasibomcasibomcasibomcasibomstarzbetsahnebetlimanbetredwinmatadorbetmatadorbetbetkombetkomparibahiscasibomsancaktepe çilingircasibomcasibomcasibomcasibom7slotsbahigobahis1000bahisalbaymavibaywinbetexperbetkanyonbetkolikbetkombetlikebetmatikbetnisbetonredbetorspinbetparkbetperbetroadbetsatbettiltbetturkeybetvole24wincratosslotelitbahisfavorisenfunbahisgorabethilbetikimisliimajbetintobetjasminbetjetbahiskralbetligobetlordbahismarsbahismeritkingmilanobetmobilbahismostbetmrbahisneyinenoktabetnorabahisoleybetonbahisonwinorisbetparmabetperabetpiabetpinuppokerbetapusulabetredwinrexbetromabetsahabetsavoybettingbetkompiabetbahis siteleriblackjack siteleriCasinoBonanzacasino bonanzadeneme bonusurulet sitelerisweet bonanzacasino sitelericasino sitelericasino sitelerisupertotobettulipbettumbetpadisahbetvdcasinovenusbetwinxbetvdcasinobetkom7slotsasyabahisbahis1000bahisalbahsegelbaywinbetebetbetexperbetkolikbetmatikbetonredbetorspinbetroadbettiltbetturkeybetvolecasibomcratosslotdumanbetelitbahisextrabetfunbahisgorabetgrandpashabethilbetimajbetjasminbetkalebetkralbetlimanbetmaltcasinomarkajbetmatbetmilanobetmobilbahismostbetgirisneyinenorabahisonwinpalacebetparmabetperabetpokerbetaredwinrexbetrokubetsahabetsavoybettingtarafbettruvabettumbetxslotartemisbitbaymavibetebetbetkolikbetkombetperbettiltceltabetimajbetklasbahisligobetlimanbetmariobetmatbetneyinesahabetbetturkeyBeylikdüzü Escortbetpasrestbetklasbahisbetebetbelugabahistarafbetbetkombetistmarkajbetparibahisbetinegobahisbettiltbetnisbetsatbetorspinligobetbetkanyonbaywinrokubetcratosslotgorabetelexbetfunbahisartemisbetbetparkbetmatikoleybetbetlikekralbetperabetlimanbetsavoybettingintobetdiscount casinobahsegelmostbetbetroadjasminbethilbetvenüsbetasyabahisredwinbetkolikdinamobetmilanobetelitbahisorisbetpusulabetaresbetpolobetdumanbetmatbetpalacebetmrbahistulipbetnorabahismilosbetbetvoleonbahisbetexperbetperbahigopokerbetalordbahiscasinovalebetonredbahis1000baymaviakcebetnoktabetneyinefavorisenbetgitbetcupstarzbethiltonbetsetrabetmelbetbetnanokazandrapokerklasmaltcasinoeskişehir halı yıkamaistanbul escort bayanmarsbahisCasibomCasibomCasibomCasibomCasibomMarsbahisCasibombahiscommariobetcasibomcanlı bahis sitelerideneme bonusu veren sitelerbodrum escortdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren sitelerdoeda sexgaziantep escortgaziantep escortmaltepe escortbostancı escortanadolu yakası escortizmir escortdeneme bonusuHoliganbetbetvole twittergüvenilir bahis siteleriCasibomkolaybetmariobetbetpasrestbetwww.papaitorotisserie.comfixbetankara escortsüpertotobetonwinbonus veren siteleryatırımsız deneme bonusuataşehir escortBob casinoBetoffice GirişMebbisbetkombetistbetistbetparkbetparkgüvenilir bahis siteleritrendyol indirim koduPusulabetCasibombetinemarsbahisistanbul escortslot siteleri https://en-iyi-10-slot-siteleri.comstarzbet adamsah.netdeneme bonusucasibomstarzbetbetiststarzbet girişstarzbet girişgaziemir çilingirbahsegelbahsegelklasbahismp3 indirtarafbetbetturkeybycasinoxslotBelge istemeyen bahis sitelerisilksleura.comholiganbetbycasinotipobetholiganbetxslotonwinsultanbetgrandbettingtruvabetbahiscasinotarafbetbahiscommariobetbetistmarkajbetbetinematadornetcasibombelugabahisbetebet1xbetasyabahiscasinovalediscountcasinoelexbetfavoribahisbahiscombahiscombelugabahisbelugabahisbetistbetistceltabetceltabetklasbahisklasbahismariobetmariobetrestbetrestbettarafbettarafbettipobettipobetcasibomcasibomcasibomcasibomstarzbetsahnebetlimanbetredwinmatadorbetmatadorbetbetkombetkomparibahiscasibomsancaktepe çilingircasibomcasibomcasibomcasibom7slotsbahigobahis1000bahisalbaymavibaywinbetexperbetkanyonbetkolikbetkombetlikebetmatikbetnisbetonredbetorspinbetparkbetperbetroadbetsatbettiltbetturkeybetvole24wincratosslotelitbahisfavorisenfunbahisgorabethilbetikimisliimajbetintobetjasminbetjetbahiskralbetligobetlordbahismarsbahismeritkingmilanobetmobilbahismostbetmrbahisneyinenoktabetnorabahisoleybetonbahisonwinorisbetparmabetperabetpiabetpinuppokerbetapusulabetredwinrexbetromabetsahabetsavoybettingbetkompiabetbahis siteleriblackjack siteleriCasinoBonanzacasino bonanzadeneme bonusurulet sitelerisweet bonanzacasino sitelericasino sitelericasino sitelerisupertotobettulipbettumbetpadisahbetvdcasinovenusbetwinxbetvdcasinobetkom7slotsasyabahisbahis1000bahisalbahsegelbaywinbetebetbetexperbetkolikbetmatikbetonredbetorspinbetroadbettiltbetturkeybetvolecasibomcratosslotdumanbetelitbahisextrabetfunbahisgorabetgrandpashabethilbetimajbetjasminbetkalebetkralbetlimanbetmaltcasinomarkajbetmatbetmilanobetmobilbahismostbetgirisneyinenorabahisonwinpalacebetparmabetperabetpokerbetaredwinrexbetrokubetsahabetsavoybettingtarafbettruvabettumbetxslotartemisbitbaymavibetebetbetkolikbetkombetperbettiltceltabetimajbetklasbahisligobetlimanbetmariobetmatbetneyinesahabetbetturkeyBeylikdüzü Escortbetpasrestbetklasbahisbetebetbelugabahistarafbetbetkombetistmarkajbetparibahisbetinegobahisbettiltbetnisbetsatbetorspinligobetbetkanyonbaywinrokubetcratosslotgorabetelexbetfunbahisartemisbetbetparkbetmatikoleybetbetlikekralbetperabetlimanbetsavoybettingintobetdiscount casinobahsegelmostbetbetroadjasminbethilbetvenüsbetasyabahisredwinbetkolikdinamobetmilanobetelitbahisorisbetpusulabetaresbetpolobetdumanbetmatbetpalacebetmrbahistulipbetnorabahismilosbetbetvoleonbahisbetexperbetperbahigopokerbetalordbahiscasinovalebetonredbahis1000baymaviakcebetnoktabetneyinefavorisenbetgitbetcupstarzbethiltonbetsetrabetmelbetbetnanokazandrapokerklasmaltcasinoeskişehir halı yıkamaistanbul escort bayanmarsbahisCasibomCasibomCasibomCasibomCasibomMarsbahisCasibombahiscommariobetcasibom
Advert
Deniz YILMAZ

Talat ve Enver Paşaların Mektupları

featured
Advert

 

            İttihatçı liderler Talat, Cemal ve Enver Paşa Birinci Dünya Savaşı’nın kaybedilmesiyle 1918 yılında yurtdışına kaçmıştır. Ancak söz konusu liderler gittikleri yerlerde ülkenin kurtuluşu için çaba harcamaya devam etmiştir. Talat Paşa’nın Atatürk ile mektuplaşmaları çok sayıda olmasına rağmen Enver Paşa ile Atatürk’ün yazışmaları görece daha azdır. Bunun nedenini ikili arasındaki iktidar mücadelesine de bağlayabiliriz.  Mustafa Kemal’e yazılan mektupların tamamı Hüseyin Cahit Yalçın’ın Ekim 1944’ten Nisan 1945’e kadar “Tanin’de Tarihi Mektuplar’’ başlığı altında yayınlanmıştır. Bu mektuplardan Şevket Süreyya Aydemir’in üç cilt “Enver Paşa” isimli eseri, Kazım Karabekir Paşa’nın İstiklal Harbimiz eserinde yayınlanmıştır.

İttihatçı liderlerin sürgündeki çalışmalarına baktığımızda genelinin Milli Mücadele’yi desteklediği görülmektedir. Enver ve Cemal Paşa Bolşevikler ile Milli Mücadele hareketi arasında ilişki kurmaya çalıştıkları görülmektedir. Ancak Sovyetler Birliği’nin devrimi ihraç etme çabaları iki ülke yetkilileri arasında sorunların çıkmasına neden oluyordu. Bu proseste Enver ve Cemal Paşa iki ülkeyi yakınlaştırmak için elinden geleni yapıyordu. Atatürk’ün politikası ise Sovyetleri oyalama üzerine kuruluydu. Örneğin; resmi Türkiye Komünist Partisi’nin kurulması bu minvalde gerçekleştirilen bir politikaydı. Atatürk’ün politikasını anlayamayan insanlar da yok değildi. Bunlardan birisi: Kazım Karabekir Paşa idi. Kazım Karabekir Paşa “İstiklal Harbimiz” kitabında Atatürk’ün Amasya’da Bolşevik olmayı ciddi ciddi düşündüğünü iddia etmişti.  Oysa Atatürk’ün hiçbir zaman komünist olma gibi bir iddiası yoktu sadece Rus Bolşevizmi’ni Batı’ya karşı kullanmak istemiştir. (2)

Mustafa Kemal’in, Talat Paşaya yanıt olarak 20 Kasım 1920’de yazdığı mektupta özellikle şu belirtilmiştir: “Fransızlar ve İtalyanlar daima, İngilizler zaman zaman Kuvâ-yı Milliye ile anlaşmak için Sivas’a kadar büyük ve sahib-i selahiyet siyasi memurlarını seyahat ettirmişlerdir. Biz hudut ve istiklal noktasında fedakârlık hususunda katiyen yanaşmadık. Bunun için onlardan bize azami fedakârlığı yaptırabilecekleri ümidiyle zamandan istifadeyi tercih edegeldiler. Amerikalılarla ile daha çok samimi görüştük. General (Harbord ) bizzat Sivas’ta uzun uzadıya müdavete-i efkar etti ve bin netice bizim lehimize karar verdi”. (3)

Talat Paşa’nın, Mustafa Kemal’e mektubu 22.Kanunu Evvel 1920 tarihli ve “Memleket Atisini Ben Şu Yolda Görüyorum” başlıklı mektubu göndermiştir. “Avrupa, mevad-ı iptidaiyyesi gayet zengin olan Rusya’dan uzun müddet istifadenin mümkün olmayacağını yakinen bildiği için, bu zararını imkânı nispetinde Türkiye’den telafi etmeye çalışacak. Düvel İtilafiye’nin Türkiye üzerinden bekledikleri bütün amal ve makasıd-ı siyasetten sarf-ı nazar yalnız şu maksadı iktisadileri bile arzu ettiğimiz şekilde hür ve müstakil bir Türkiye’nin vücuduna mani olacak. Binaen aleyh bizlerle aktedecekleri muahede-i Sulhiye de kendileri için birçok esbab-ı müdehale bulunacak ve şerait-i Sulhiyye iktisaden memleketimizden azami istifade etmelerine müsaid birçok mevadi haiz bulunacak. Elimizde kalacak yerlerin menabi-i kesir olmakla birlikte, bu şerait dâhilinde memleketin esbab-ı terakkisini temin etmek mümkün olmayacak. Sulhun tahdit edeceği Türkiye, Avrupa’nın bu gayesine set çekebilecek derecede kuvvet olmayacaktı. Binaen bu kuvveti hariçte aramak ve muavin kuvvetleri vücuda getirmek icap ederdi. Bunu ben iki büyük muhitte aramak ve kuvvetli bir teşkilat yapmakta görüyorum. Bu kuvvetten birisi vasi Türk Âlemi, İkincisi, İslam Âlemidir. Türk Âleminde şimdiye kadar hiç işlenmemiş olan Türkistan bizim için gayet esaslı bir saha-i mesaidir.’’ Görüldüğü üzere Talat Paşa İslam ve Türkistan âlemini Türkiye’nin kurtuluşu için reçete olarak görmektedir.

Mustafa Kemal’in 20.11.1920 tarihli Talat Paşa’ya yazdığı, “Vaziyetin Kısa Muhakemesi” başlıklı mektubundaki konular kısaca şöyledir: “İtilaf devletleri yukarıda söylediğim (Misak-i Milli Sınırları) hudut dâhilinde, Cenub hududu İskenderun-Cenubu -Halep ile Fusta arası Cerablüs Köprüsü ve şarkta Musul vilayeti tamamiyet-i mülkiyemizi ve istikbalimizi bütün manasıyla kabul ve tasdik etmek şartıyla bir sulh yaparsa ve iktisaden temin-i menefi için dermayan edeceği şurut hakk-ı ibtal etmeyecek derecede olursa, ba’desulh çalışmak için müsait bir sahaya ve şeraite malik olabiliriz. Eğer istikbalimiz iktisaden olduğundan ziyade siyaseten İngilizlerin taht-ı murakabasında olacak surette sulh yapılırsa, atiyen dahi serbest-i harekâttan mahrum bırakılmış olacağız” (4) Atatürk ise Talat Paşa’ya göre daha gerçekçi düşünmektedir.

Enver Paşa, 20 Mart 1920 tarihinde eşine yazdığı mektup ruh halini yansıtıyordu. Buna göre Enver Paşa “Dünya Müslümanlarının İhtilali, İran, Turan, Hindistan davaları, Şark milletinin kurtuluşu hem anlaşılmamış, hem iyi yerleşmemiş, hem de içten samimiyetle alınan işler değildi” diye sitem ediyordu. “İslam İhtilal Cemiyetleri” mensubu ve Kongre murahhası olarak Moskova’ya gelen Şekip Arslan, “O Günleri’’ adlı eserinde, Bolşeviklerin Enver Paşa’yı Mustafa Kemal’e karşı bir “koz’’ olarak tuttuğunu yazar. Enver Paşa’nın o tarihlerde Anadolu’ya dönme gibi emeller taşıdığı bilinmektedir. Bundan dolayı Atatürk Enver Paşa’nın Anadolu’ya gelerek iktidar hizipçiliği yapmasını engellemeye çalışmaktadır. O dönemde 3 Mart 1920 tarihinde Berlin’deki ABD Elçiliğinden (5) Dışişleri Bakanlığına çekilen telgrafta, Enver Paşa’nın adım adım takip edildiğini anlıyoruz.  Talat Paşa Enver’e göre Atatürk’ün liderliğine daha sıcak bakmaktadır. Örneğin; Talat Paşa kaldığı Berlin’de Teşkilatı Mahsusa mensuplarına ve İttihatçılara yazdığı mektuplarda “Vaktiyle Enver Paşa’yı kendinize bayrak yapmıştınız, şimdi hepinize düşen vazife Mustafa Kemal Paşanın arkasından gitmek ve memleketi kurtarmaktır” diye yazmıştı. (6)

Enver Paşa ile Atatürk’ün düşünce dünyasında da farklılıklar vardı. Enver Paşa Turan ve İslam Birliği ideallerinin peşinden gitmek isterken Atatürk kendi sınırları içinde ulus-devlet kurmak isteğindeydi. Atatürk bu düşüncelerini mecliste de dile getiriyordu: “İslamcılık ve Turancılık siyasasının başarı kazandığına dünyayı uygulama alanı yapabildiğine tarihte rastlanmamaktadır. Soy ayırımı gözetmeksizin bütün insanlığı kapsayan tek bir Dünya Devleti kurma hırslarının da sonuçları tarihte yazılıdır. Bizim aydınlık uygulanabilir gördüğümüz siyasal yöntem “Ulusal Siyasadır” (7) Bu paradigma çelişkisinden dolayı Enver Paşa’nın yıldızı bir türlü Atatürk ile barışmıyordu. Aslında ikisi de Milli Mücadele yanlısıydı ancak metot ve yöntem farklılıkları ikisinin bir araya gelmesini önlüyordu. Hatta Ali Fuat Cebesoy yazdığı yazılarda Enver Paşa’nın Anadolu’ya geçmek istediğini ama buna kendisinin engel olduğunu ifade etmiştir. Bunun üzerine Enver Paşa’nın ciddi anlamda üzüldüğünü de belirtmiştir. (8)

Enver Paşa için İsmet Paşa hatıralarında şunları yazmıştı: “Enver Paşa İmparatorluğun kaderinde birinci derecede rol oynamış olan insandır. Enver Paşa şahsi meziyetleriyle iyi bir asker, iyi bir subay, iyi bir insandı. Kumandan olarak, Enver Paşa’nın görüşü, kavrayışı, sevk ve idaresi muayyen bir hududa kadar işlemiş, o hududa eriştikten sonra, kendi hayal ölçülerinin seviyesinde kalmıştı. Başkumandan olduğu halde kendisinin doğrudan doğruya vazifesi dâhilinde değilken, Sarıkamış Muharebesi gibi büyük bir harekâtı bizzat idareye heves etmiş, büyük bir başarı kazanacağını sanmıştı. Sonunda kendi adını da, memleketin ordusunu da, bu seferin akıbetini de büyük felakete uğratmıştı.” (9)

Enver Paşa iktidar sorununu Milli Mücadele sonrasına bırakmak istemişti. Çünkü devletin çıkarları bunu gerektiriyordu. Ancak Atatürk’ün yıldızının gittikçe parlaması da onu rahatsız etmiyor değildi. Enver Paşa’nın Mustafa Kemal Paşa’ya yazdığı mektup, 26 Ağustos 1920 tarihliydi ve şöyle başlıyordu: “Bundan on gün önce Moskova’ya vardım. Burada tesadüf ettiğim delegelerle görüştüm. Memleket menfaatine ait bazı meselelerin halline muafık olduklarını görerek memnun oldum. Ben İslam muhitinde teşkilat icrasiyle memleketin kurtarılması uğruna çalışmak maksadıyla buraya geldim. Sovyet erkânıyla görüşerek kendilerini de fikrime muafık buldum. Esasen Ruslar komünizm şeklinde olmasa bile, İngiltere aleyhindeki ihtilal hareketine yardım etmeyi prensip olarak kabul etmişlerdir” (10)

Enver Paşa’nın mektubuna Mustafa Kemal’in yanıtı şu şekildeydi: “Batı emperyalizminin hedefi Anadolu’dur. Kardeşimden, Avrupa umumi ahvaline ve şarkta yapmayı düşündüğünüz teşkilat ve neşriyata dair 26 Ağustos 1920 tarihli mektubu aldım. Garp Devletlerinin dâhili vaziyetiyle karşılıklı münasebetlere ait verdiğiniz bilgiler bu konuda işittiklerimize ve şarkta İslam memleketlerinde beliren milli hareketlerin birleştirilmesi teşebbüsü hakkında verilen izahat esas maksadına uyduğu için pek ziyade memnunluğumuza mucip oldu. B.M.M Reisi Mustafa Kemal”(11) Ali Fuat Cebesoy ise Enver Paşa’nın Milli Mücadele yanlısı gibi kendisini göstermesini stratejik bir karar olarak görmektedir. Kendisinin asıl amacının iktidarı ele almak olduğunu iddia etmiştir.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Milli Mücadelede önder olduktan sonra İttihatçı liderlerden Enver-Talat ve Cemal Paşaların Anadolu’ya tekrar dönmelerini istemediği zımnen anlaşılmaktadır. Özellikle Atatürk’ün en çok çekindiği isim Enver Paşadır. Zira Atatürk, Enver Paşa’nın iyi bir teşkilatçı olduğunun farkındadır. Bu isimlerin Anadolu’ya döndüğünde kendi aleyhine çalışacaklarını tahmin etmektedir. Bundan dolayı da eski İttihatçıları sürekli oyalamaktadır. Onların yurtdışında Türkiye’ye daha faydalı olabileceklerini telkin etmektedir. Ancak Enver Paşa’nın bu durumun farkında olduğu söylenebilir. Çünkü Enver Paşa’nın Anadolu’ya dönme girişimleri çeşitli tarihlerde olmuş ancak başarılı olamamıştır. İttihatçılar Türkiye’ye dönseydi ikinci bir Çerkez Ethem Vakası olur muydu bilinmez ama Anadolu hareketinin zaafa uğrayabileceği ihtimaller arasındadır. Eski İttihatçı liderler yurtdışında İslam ve Türk dünyasından kimselerle iletişime geçerek Anadolu hareketine katkı sağlamaya çalışmışlardır.

 

Kaynakça

1)Bu makalenin belli bir bölümü bilimsel akademik bir dergi olan SOBİAD’da yazdığım “Milli Mücadele Döneminde İttihatçı Liderler ve Mustafa Kemal”makalemden alıntılanmıştır.

2) Armaoğlu, F. (1993). 20.yüzyıl siyasi tarih 1914-1990, Ankara: T. İş.Bankası Yayınları.

3)Tekeli, İ- İlkin, S. (1980). Kurtuluş savaşında Talat Paşa ile Mustafa Kemal’in mektuplaşmaları, Belleten, 10(4).

4) Bayar, C. (2018). Bende yazdım, milli mücadeleye gidiş, İstanbul: Türkiye İş Bankası.

5) Duru, O. (2011). Amerikan gizli belgeleriyle Türkiye’nin kurtuluş yılları, İstanbul: Türkiye İş. Bankası Yayınları.

6) Tansu, S. N. (2011). İki dönemin perde arkası, İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.

7)Salahi, S. R. (2014). Türk kurtuluş savaşı ve dış politika, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

8)Cebesoy, A. F. (1995). Moskova Hatıraları, İstanbul: Temel Yayınevi.

9)İnönü, İ. (2018). Hatıralar, Ankara: Bilgi Yayınları.

10)Borak, S. (1998). Atatürk’ün özel mektupları, İstanbul: Kaynak Yayınları.

Talat ve Enver Paşaların Mektupları
Advert

Yorumlar kapalı.

Giriş Yap

Sol Medya ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!