SOLMEDYA – Michael Arizanti’nin Türkiye Today’de yayımlanan analizine göre, PKK, Abdullah Öcalan’ın liderliğinde 1978’de kurulduğundan bu yana Türkiye’deki Kürtlerin çıkarlarını savunduğunu iddia ediyor. Ancak geçmişte birçok barış süreci başarısızlıkla sonuçlandı. PKK’nın İran ve ABD gibi devletlerle çeşitli iş birliklerine girdiği ve Kürt birliğini kendi ideolojik hedefleri doğrultusunda zayıflattığı görülüyor. Silah bırakma duyurusu umut verici olsa da, örgütün geçmişteki eylemleri nedeniyle bazı uzmanlar bu girişimi güvenilir bulmuyor.
Kürt hakları için savaşmaktan uzak olan PKK’nin eylemleri, demokratik konfederalizm konusundaki radikal vizyonuna birincil bir bağlılık olduğunu gösteriyor; bu ideoloji, özerklik veya devlet olma yönündeki daha geniş Kürt özlemi yerine devletsiz yönetimi önceliklendiriyor. Silahları bırakma yönündeki Mayıs 2025 bildirgesi, potansiyel bir ileri adım olsa da, derin bir şüphecilikle karşılanmalıdır. Tarih, PKK’nin vaatlerinin, Kürdistan Topluluklar Birliği’nin (KCK) ve Demokratik Birlik Partisi (PYD) ve Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi (AANES) dahil olmak üzere tüm bağlı kuruluşlarının tamamen feshedilmesiyle birlikte olmadığı sürece güvenilir olmadığını gösteriyor.
Aşağıda, PKK’ye olan güvenin neden hala belirsiz olduğuna dair kapsamlı bir analiz yer almaktadır.
BAŞARISIZ BARIŞ SÜREÇLERİ: BOZULAN TAAHHÜTLERİN MİRASI
PKK’nın Türkiye ile on yıllardır süren çatışması, her biri karşılıklı güvensizlik ve grubun stratejik manevraları nedeniyle çöken çok sayıda barış girişimiyle noktalandı. Bu başarısızlıklar, PKK’nın gerçek bir uzlaşmayı sürdürme konusundaki isteksizliğini vurgular:
1993 Ateşkes Çöküşü: Türkiye Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın sınırlı reformlarla yaptığı geçici girişimin ardından PKK tek taraflı ateşkes ilan etti. Ancak reformları yetersiz bulan grup, Özal’ın ölümünden sonra düşmanlıklara devam etti ve barışı bir çözüme bağlılık yerine taktiksel bir duraklama olarak kullandığını ortaya koydu.
1999–2004 Ateşkes: Öcalan’ın 1999’da yakalanması, PKK’yı savaşçılarını Türkiye’den çekmeye ve ateşkes ilan etmeye yöneltti. Bu göreceli sakin dönem, grubun Türkiye’nin önemli siyasi tavizler vermedeki başarısızlığını gerekçe göstererek ayaklanmasını yeniden başlattığı 2004’te sona erdi; bu, onun katılığını vurgulayan bir bahaneydi.
2013–2015 Barış Süreci: En önemli çaba, Türk yetkililer ve Öcalan arasındaki doğrudan görüşmelerle geldi. PKK ateşkesi başlattı ve savaşçılarını Kuzey Irak’a çekmeye başladı. Ancak süreç, 2015’te Suriye İç Savaşı’ndan kaynaklanan artan gerginlikler ve Türkiye’deki iç siyasi değişimler arasında çözülerek bölgeyi tekrar şiddete sürükledi.
Bu bölümler tekrar eden bir örüntüyü gösteriyor: PKK, barış girişimlerini yeniden gruplaşmak veya nüfuz kazanmak için kullanıyor, ancak koşullar değiştiğinde onları terk ediyor. Bu bozulan vaatler tarihi, mevcut silahsızlanma sözünün samimiyeti konusunda ciddi şüpheler yaratıyor ve bunun gerçek bir değişimden ziyade hesaplanmış başka bir hareket olabileceğini öne sürüyor
FIRSAÇI İTTİFAKLAR: DIŞ GÜNDEMLERE HİZMET ETMEK
PKK’nın çeşitli devlet aktörleriyle ittifakları—genellikle birbirleriyle çelişen—herhangi bir tutarlı Kürt gündeminden ziyade hayatta kalmaya ve stratejik avantaja öncelik verme isteğini ortaya koyuyor. Bu ilişkiler grubun fırsatçılığını açığa çıkarıyor:
İran ve IRGC: PKK uzun zamandır İran’ın Zagros Dağları’ndan, Türkiye’ye baskı yapmak için İslam Devrim Muhafızları Ordusu’nun (IRGC) göz yumduğu bir sığınaktan faaliyet gösteriyor. İran-Irak Savaşı (1980-1988) sırasında PKK, Kürt hedeflerini ilerletmek yerine Tahran’ın jeopolitik çıkarlarına hizmet ederek Saddam Hüseyin’i baltalamak için İran’la ittifak kurdu, ancak Saddam Enfal kampanyası (Kürtlere karşı soykırım kampanyası) sırasında Irak Kürdistan Bölgesi’ni baltalamak için İran’la ittifak kurdu.
Suriye’nin Esad Rejimi: 1980’lerden 1998’e kadar Hafız Esad, PKK’nın Türkiye’ye karşı bir vekil olarak Suriye topraklarından faaliyet göstermesine izin verdi. Suriye İç Savaşı’nda, PKK’nın bağlı kuruluşu PYD, Beşşar Esad ile pragmatik bir ilişki sürdürdü ve zaman zaman Kürt çoğunluklu bölgeleri güvence altına almak için işbirliği yaparken Rus ve İran desteğinden yararlandı.
Amerika Birleşik Devletleri: PYD’nin silahlı kanadı Halk Koruma Birlikleri (YPG), Türkiye’nin itirazlarına rağmen askeri yardım alarak DEAŞ’a karşı mücadelede kilit bir ABD ortağı haline geldi. Bu ittifak, PYD’nin Suriye’deki konumunu güçlendirdi ancak diğer Kürt gruplarıyla, özellikle de Kürdistan Bölgesel Hükümeti (KBY) ile ilişkileri gerdi ve PKK’nın birlikten ziyade dış desteğe öncelik verdiğini vurguladı.
Türk Derin Devleti: Belki de en rahatsız edici olanı, PKK’nın Türkiye’nin derin devletinin unsurlarıyla, askeri ve istihbarat figürlerinden oluşan bir ağla, karanlık bir ilişkiye bulaşmış olmasıdır. 1996 Susurluk skandalı, devlet yetkilileri ile PKK karşıtı operasyonlarda yer alan suç grupları arasındaki bağları ortaya çıkararak, PKK’nın ısrarının devlet baskısı için bir gerekçe olarak hizmet etmiş olabileceğini, istemeden veya kasıtlı olarak çatışmayı körüklediğini düşündürmüştür.
Bu ittifaklar, PKK’nın kaynakları, toprakları veya korumayı güvence altına almak için dost veya düşman herhangi bir varlıkla çalışmaya hazır olduğunu göstermektedir. Bu tür pragmatizm, ideolojik tutarlılık iddiasını zayıflatır ve Kürtler ve bölgesel aktörler arasında güvensizliği besler.
KÜRTLERE ARKADAN SAPLAMAK: EGEMENLİK İÇİN BİRLİĞİ BALTALAMA
PKK, Kürtleri sınırlar ötesinde birleştirmek yerine, defalarca kendi gücüne öncelik verdi ve Kürt toplumu içindeki bölünmeleri derinleştirdi:
1990’lar Kürt İç Savaşı: Irak’taki Kürt içi çatışma sırasında (1994-1997), PKK, Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ile Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) arasındaki gerginlikleri istismar etti. Türkiye’ye karşı KYB desteği alırken, her iki tarafı da zayıflatmak için manevralar yaptı ve Kürt ilerlemesini geriye götüren rekabetleri şiddetlendirdi.
2014 Kobani ve Sincar İşbirliği: PKK, Kobani ve Sincar’ı DEAŞ’tan korumak için kısa süreliğine KBY peşmerge güçleriyle ittifak kurdu; bu nadir bir işbirliği anıydı. Ancak bölgeler kurtarıldıktan sonra Kürt ortaklarını kovdular.
Ancak bu birlik geçiciydi. 2025’te, Qamishli’de bir Kürt birlik konferansının ardından, PKK, Dohuk’taki peşmerge güçlerine saldırarak dayanışma umutlarını paramparça etti ve ihanete dair itibarını güçlendirdi.
Bu eylemler, PKK’nın işbirliğini teşvik etmekten ziyade hakimiyet iddia etmeye odaklandığını ortaya koyuyor. Demokratik konfederalizm konusundaki ideolojik ısrarı, KRG’nin devlet olma arayışıyla çatışıyor, Kürt nüfusunun önemli bir bölümünü yabancılaştırıyor ve özerklik veya bağımsızlık için kolektif çabaları baltalıyor.
İDEOLOJİK AŞIRILIK: KÜRT HAKLARI İÇİN DEĞİL, ÖCALAN’IN VİZYONU İÇİN MÜCADELE
PKK’nin mücadelesi sıklıkla Kürt hakları için bir mücadele olarak yanlış tanımlanıyor. Gerçekte, Öcalan’ın demokratik konfederalizm radikal ideolojisi tarafından yönlendiriliyor; geleneksel devletliği reddeden ve müzakereden ziyade silahlı mücadeleyi önceliklendiren devletsiz, merkezi olmayan bir sistem:
Muhalefeti Bastırmak: PKK, otoritesine meydan okuyan Kürt rakiplerini ortadan kaldırma geçmişine sahiptir. Siyasi muhaliflerin suikastleri ve diğer gruplarla çatışmalar, Kürt kurtuluşunun alternatif vizyonlarına karşı hoşgörüsüzlüğünü göstermektedir.
Uzlaşma Yerine Militanlık: Siyasi fırsatlar ortaya çıktığında bile (örneğin Türkiye’nin 2000’lerin başındaki sınırlı reformları gibi) PKK birincil aracı olarak şiddete sarıldı. Militanlığa olan bu bağlılık, çatışmayı uzattı ve Kürtlere genel olarak fayda sağlayabilecek pragmatik çözümleri bir kenara bıraktı.
Bu aşırılık, PKK’yı diğer Kürt hareketlerinden, özellikle de diplomasi ve yönetim yoluyla devlet kurmayı amaçlayan KRG’den ayırıyor. Grubun mücadelesi Kürtler için hakları güvence altına almakla ilgili olmaktan çok, onu barış veya birlik için güvenilmez bir ortak haline getiren ideolojik çerçevesini dayatmakla ilgilidir.
MAYIS 2025 BİLDİRGESİ: ŞÜPHECİLİĞİN NEDEN HAKLI OLDUĞU
PKK’nın Mayıs 2025’te silah bırakma duyurusu bir umut ışığı sunuyor, ancak birkaç kırmızı bayrak bunun güvenilirlikten uzak olduğunu gösteriyor:
Eksik Dağılma: Beyannamede KCK’yı veya PYD ve AANES gibi bağlı kuruluşlarını dağıtma taahhüdü yer almıyor. Bu varlıklar, PKK’nın etkisini ve militan yeteneklerini sürdürebilir ve bu da onun farklı bir bayrak altında iktidarda kalmasını sağlayabilir.
Stratejik Hesaplama: PKK, geçmişi göz önüne alındığında, bu sözü Türkiye’den tavizler koparmak veya değişen bölgesel dinamikler arasında kendini yeniden konumlandırmak için kullanıyor olabilir; isyanının gerçek bir sonunu işaret etmek yerine.
Devam Eden Şiddet: Duyuruya rağmen PYD Suriye’de aktif olmaya devam ediyor ve Türkiye, PKK hedeflerine karşı askeri operasyonlarını sürdürüyor. Bu sürekli çatışma, şiddetin altında yatan nedenlerin ele alınmadığını gösteriyor.
Bu beyannamenin güven uyandırması için KCK’nın tamamen dağılmasını ve PYD ve AANES dahil olmak üzere tüm bağlı grupların silahsızlandırılmasını içermesi gerekiyor. Bu tür somut adımlar atılmadığı takdirde, PKK’nın verdiği söz, uzun süredir bozulan taahhütler tarihindeki yeni bir taktik manevra olma riski taşıyor.
TARİH DİKKATLİ OLMAYI GEREKTİRİYOR
PKK’nın silah bırakma beyanı cezbedici bir ihtimaldir, ancak tarih bizi buna ihtiyatla yaklaşmaya zorlar. Geçmişteki barış girişimlerinin tekrarlanan başarısızlığı, on yıllardır süren çatışmanın körüklediği köklü güvensizlik, grubun İran’dan Türk derin devletine kadar aktörlerle fırsatçı ittifakları ve Kürt birliğine sürekli ihanet etmesi, hepsi rahatsız edici bir gerçeğe işaret ediyor: PKK, daha geniş Kürt davasından ziyade ideolojik aşırılığına öncelik veriyor.
Son sözünün ardındaki stratejik hesaplama olasılığı, bağlılığının koşullu doğası ve şiddetin devam etmesiyle birleşince şüpheciliğe olan ihtiyacı güçlendiriyor. Gerçek barış sadece PKK’nın silah bırakmasına değil, aynı zamanda KCK’nın ve PYD ve AANES’i de içeren yaygın ağının tamamen dağıtılmasına da bağlıdır. Bu doğrulanabilir eylemler yapılana kadar, PKK’nın niyetlerine olan güven ulaşılamaz bir hedef olarak kalacaktır.
