1970’lerin başı, Türkiye sol hareketi açısından hem teorik hem örgütsel kırılmaların yoğunlaştığı bir dönemdi. 12 Mart 1971 askeri müdahalesi, yalnızca siyasal alanı daraltmakla kalmadı; sol içindeki strateji, devlet tahlili ve devrim anlayışı tartışmalarını da keskinleştirdi. Bu ortamda İbrahim Kaypakkaya ve Muzaffer Oruçoğlu’nun Doğu Perinçek liderliğindeki TİİKP’ten kopuşu, Türkiye devrimci tarihinin en belirleyici ayrışmalarından biri haline geldi.
1. TİİKP İçindeki Tartışmaların Arka Planı
TİİKP, Aydınlık çevresinden doğan ve Maoist referanslara yaslanan bir yapıydı. Ancak bu çizgi içinde Kemalizm değerlendirmesi, devletin sınıfsal niteliği ve Kürt meselesine yaklaşım konularında ciddi görüş ayrılıkları vardı.
Perinçek çizgisi, Kemalizm’i tarihsel olarak ilerici bir rol oynamış, anti-emperyalist bir moment taşıyan bir ideoloji olarak değerlendiriyor; ordu içinde “millî” ve “ilerici” unsurlar bulunduğunu savunuyordu. Bu yaklaşım, 27 Mayıs ve benzeri müdahaleleri belirli ölçüde ilerici bir zemin üzerinden okumaya açıktı.
Kaypakkaya ise bu perspektife köklü bir itiraz geliştirdi. Ona göre Kemalizm, burjuva diktatörlüğünün özgül bir biçimiydi; devlet yapısı ise temelde komprador burjuvazi ve toprak ağalığına dayalıydı. Ordu içinde ilerici bir damar aramak, devrimci stratejiyi yanlış bir eksene oturtmak anlamına geliyordu. Bu tez, TİİKP içindeki hâkim anlayışla açık bir çatışma demekti.
Muzaffer Oruçoğlu da bu tartışmalarda Kaypakkaya ile aynı safta yer aldı. Özellikle devlet çözümlemesi ve silahlı mücadele perspektifi konusunda birlikte hareket ettiler.
2. Kürt Meselesi ve Teorik Kopuş
Kopuşun en kritik başlıklarından biri Kürt meselesiydi. Kaypakkaya, Türkiye’de Kürtlerin ayrı bir ulus olduğunu ve kendi kaderini tayin hakkına sahip bulunduğunu açık biçimde savundu. Bu yaklaşım, o dönem Türkiye solunun önemli bir kesimi için oldukça radikaldi.
TİİKP içindeki hâkim görüş ise Kürt sorununu daha sınırlı bir çerçevede ele alıyor, ulusal haklar konusunu tali bir başlık olarak görüyordu. Kaypakkaya’nın bu konudaki net tavrı, ideolojik ayrılığı derinleştirdi. Oruçoğlu da bu yaklaşımı benimseyen kadrolar arasında yer aldı.
Böylece kopuş, yalnızca örgütsel disiplin ya da liderlik meselesi değil; Kemalizm, devlet yapısı, ulusal sorun ve devrim stratejisi üzerine kapsamlı bir teorik ayrışma haline geldi.
3. 12 Mart Sonrası Koşullar ve Silahlı Mücadele Yönelimi
12 Mart darbesi sonrasında şehir merkezli örgütlenmeler ağır baskı altına alınmıştı. Bu durum, kırsal alana yönelme ve uzun süreli halk savaşı stratejisini öne çıkaran bir çizgiyi güçlendirdi. Kaypakkaya ve Oruçoğlu, Çin Devrimi deneyiminden esinlenen bir perspektifle kırsalda örgütlenme fikrini benimsediler.
Bu doğrultuda Dersim (Tunceli) bölgesi stratejik bir alan olarak seçildi. Hem tarihsel isyan geleneği hem de coğrafi koşullar nedeniyle bölge, gerilla savaşı için uygun görülüyordu. Kopuşun ardından TKP/ML’nin temelleri atılırken, Dersim pratiği bu yeni çizginin somut zemini oldu.
4. Dersim Pratiği ve Tarihsel Sonuç
1972–73 döneminde Dersim kırsalında yürütülen faaliyetler, teorik kopuşun pratik karşılığıydı. Ancak devletin yoğun operasyonları sonucu süreç kısa sürede ağır bir baskıyla karşılaştı.
İbrahim Kaypakkaya 1973’te yakalanarak Diyarbakır Cezaevi’nde işkence altında yaşamını yitirdi. Muzaffer Oruçoğlu ise yakalanarak uzun yıllar cezaevinde kaldı. Bu gelişmeler, yeni kurulan çizginin daha başlangıç aşamasında büyük bir darbe almasına yol açtı.
Sonuç
Kaypakkaya ve Oruçoğlu’nun TİİKP’ten kopuşu, Türkiye sol tarihinde üç temel başlıkta kalıcı iz bıraktı:
Kemalizm’e yönelik radikal devlet eleştirisi,
Kürt meselesinin ulusal haklar temelinde ele alınması,
Kırsal temelli uzun süreli halk savaşı stratejisi.
Bu kopuş, yalnızca bir örgüt içi ayrılık değil; Türkiye devrimci düşüncesinde paradigmatik bir kırılmaydı. Kaypakkaya teorik çerçeveyi en keskin biçimde formüle eden isim olurken, Oruçoğlu da bu tarihsel eşiğin kurucu kadrolarından biri olarak sürecin içinde yer aldı.
