– Çağdaş Eğitim ve Köy Enstitüleri Derneği (ÇEKED), 28 Mart 2026 tarihinde Balıkesir’in Savaştepe ilçesinde bulunan ve Türkiye’nin ilk köy enstitülerinden biri olan Savaştepe Köy Enstitüsü yerleşkesine anlamlı bir ziyaret gerçekleştirdi.
ÇEKED Başkanı Dr. Mustafa Torun’un öncülüğünde gerçekleşen ziyarette, enstitülerin kuruluş felsefesi, üretime dayalı eğitim anlayışı ve Cumhuriyet’in aydınlanma projesindeki yeri bir kez daha hatırlatıldı. Ziyaret boyunca katılımcılar, geçmişin izlerini yerinde inceleyerek köy enstitülerinin yalnızca bir eğitim modeli değil, aynı zamanda toplumsal dönüşüm projesi olduğuna vurgu yaptı.
Etkinlikte rehberlik eden öğretmenler Esin ve Fikret hocalara; TRT sanatçısı ve ÇEKED Başkan Yardımcısı Köksal Coşkun ile Sevim Coşkun’a, Düzgün Uçkaç’a, Savaştepe Belediye Başkanı ve Fen İşleri Müdürü’ne, tur yöneticisi Nurcan Öztürk’e ve yönetim kurulu üyeleri Semra Taşkın, Kadriye Büyükburç ile Ahmet Kaya’ya katkılarından dolayı teşekkür edildi.
KÖY ENSTİTÜLERİ: ÜRETEN, ÖĞRETEN MODEL
1940 yılında Balıkesir’in Savaştepe ilçesinde kurulan enstitü, dönemin özgün eğitim anlayışının en önemli örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Sıtkı Akkay’ın müdürlüğünde açılan okulda öğrenciler; kendi eğitim alanlarını inşa ederek üretimin bizzat parçası oldu. Tarım, inşaat, demircilik gibi alanlarda uygulamalı eğitim verilirken, aynı zamanda köy yaşamını dönüştürecek bilgi ve beceriler kazandırıldı.
Bu model, öğretmeni yalnızca ders anlatan değil; üreten, yol gösteren ve toplumu dönüştüren bir özne olarak konumlandırıyordu.
KAPATILAN BİR AYDINLANMA PROJESİ
Köy enstitüleri, kısa sürede yarattığı etki kadar, karşılaştığı siyasal ve toplumsal tepkilerle de dikkat çekti. 1946 sonrası çok partili hayata geçişle birlikte artan baskılar, Hasan Âli Yücel’in görevden ayrılması ve ardından yapılan yapısal değişikliklerle enstitüler zayıflatıldı. Süreç, 1954 yılında Demokrat Parti iktidarı döneminde enstitülerin tamamen kapatılmasıyla sonuçlandı.
Bu kapatılma, birçok eğitimci ve aydın tarafından Türkiye’nin en önemli aydınlanma hamlelerinden birinin yarıda bırakılması olarak değerlendiriliyor.
BUGÜNE KALAN MİRAS
Bugün Savaştepe Köy Enstitüsü yerleşkesi, Savaştepe Anadolu Öğretmen ve Tarım Lisesi olarak kullanılmaya devam ediyor. Ancak ziyaretçiler için burası yalnızca bir okul değil; Cumhuriyet’in eğitimde yarattığı devrimci atılımın somut bir hafızası olmayı sürdürüyor.
ÇEKED’in bu ziyareti, köy enstitülerinin unutulmaması gerektiğini bir kez daha hatırlatırken, laik, bilimsel ve kamusal eğitimin önemine yönelik güçlü bir çağrı niteliği taşıdı.
EDİTÖR NOTU
Köy enstitüleri, Türkiye’nin eğitim tarihinde yalnızca bir model değil; eşitlikçi, üretken ve kamucu bir anlayışın somut karşılığıdır. Bugün yaşanan eğitim tartışmaları içinde bu mirası yeniden hatırlamak, geleceğe dair sağlıklı bir yön çizmenin de anahtarıdır.
