DESAM Yönetim Kurulu Başkanı Gürkan Avcı:
“Ekranlar çocuklarımızı esir alıyor, algoritmalar zihinleri şekillendiriyor. Yasaklar tek başına çözüm değil; milli bir dijital eğitim politikası şart.”
Çocuklar ve gençler başta olmak üzere toplumun genelini tehdit eden dijital bağımlılığa karşı acil önlem çağrısı yapan Demokrasi ve Eğitim Etütleri Stratejik Araştırma Merkezi (DESAM), Türkiye’nin bu alanda çok geç kaldığını açıkladı. DESAM Yönetim Kurulu Başkanı Gürkan Avcı, dijital dünyanın denetimsiz algoritmalar ve kontrolsüz içeriklerle çocukların ruh sağlığını ciddi biçimde tehdit ettiğini söyledi.
Avcı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından hazırlanan; 15 yaş altına sosyal medya yasağı, 18 yaşına kadar filtreli içerik ve gece saatlerinde internet kısıtlaması öngören torba yasa taslağını desteklediklerini belirterek, “Ancak bu taslak tek başına yeterli değildir. Bu sadece bir başlangıçtır” dedi.
Dijital Bağımlılık Ruh Sağlığını Çökertiyor
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine dikkat çeken Avcı, ergenlerin yüzde 13’ünden fazlasının ruhsal bozukluklar yaşadığını, intiharın 15-19 yaş grubunda önde gelen ölüm nedenlerinden biri olduğunu hatırlattı. Yapılan akademik çalışmalara göre aşırı sosyal medya kullanımının çocuklarda depresyon riskini yüzde 27 artırdığı, anksiyete ve uyku bozukluklarını derinleştirdiği vurgulandı.
Pedagojik açıdan 7-15 yaş grubundaki çocukların empati ve sosyal becerilerinin zayıfladığına dikkat çeken Avcı, siber zorbalık, beden algısı bozuklukları ve yeme bozukluklarının özellikle kız çocuklarında hızla arttığını söyledi. Araştırmalar, günde 3 saatten fazla sosyal medya kullanımının ruh sağlığı sorunlarını iki katına çıkardığını ortaya koyuyor.
“Algoritmalar Çocukların Beyin Yapısını Değiştiriyor”
UNICEF raporlarına atıf yapan DESAM, pandemiyle birlikte dijital izolasyonun çocuklarda yalnızlık ve yas duygularını derinleştirdiğini belirtti. Uzmanlara göre 3-4 yaşındaki çocuklarda yoğun ekran maruziyeti beyin gelişimini olumsuz etkiliyor. Ayrıca ebeveynlerin telefon bağımlılığının, çocuklara “ekran her şeyden önce gelir” mesajı verdiği ifade ediliyor.
Uluslararası örnekler de bu tabloyu doğruluyor. Avustralya’da 16 yaş altı sosyal medya yasağı milyonlarca hesabın kapatılmasını sağlarken, Çin’de günlük ekran süresi kısıtlamaları bağımlılığı yüzde 30 azalttı. Fransa ve İngiltere’de ise “yaşa uygun tasarım” ilkeleriyle platformlar çocuk dostu hale getirildi.
Türkiye’de ise TÜİK verilerine göre 11-15 yaş grubunda sosyal medya kullanım oranı yüzde 79’a ulaşmış durumda.
DESAM’dan “Dijital Vatandaşlık Ekosistemi” Önerisi
DESAM, yalnızca yasaklara dayalı politikaların yeterli olmayacağını vurgulayarak kapsamlı bir yol haritası sundu. Bu çerçevede;
-
Yaş doğrulama ve akıllı filtreleme sistemlerinin zorunlu hale getirilmesi,
-
Dijital okuryazarlık ve dijital vatandaşlık derslerinin MEB tarafından müfredata eklenmesi,
-
Ailelere yönelik yapay zekâ destekli eğitim ve rehberlik programlarının yaygınlaştırılması,
-
BTK öncülüğünde Ulusal Dijital Bağımlılık Endeksi oluşturulması önerildi.
Ayrıca okullarda ruh sağlığına yönelik koruyucu çalışmaların güçlendirilmesi, sosyal-duygusal öğrenme programlarının yaygınlaştırılması ve zorbalıkla mücadele kampanyalarının artırılması gerektiği ifade edildi.
“Ruh Sağlığı Konuşulmalı, Utanç Olmaktan Çıkarılmalı”
DESAM, çocuk ve gençlerdeki ruhsal sorunların “ayıp” ya da “zayıflık” olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayarak, okullarda ruh sağlığı farkındalık haftaları düzenlenmesini, öğrencilerin yardım istemesinin teşvik edilmesini istedi.
Bu kapsamda Dünya Sağlık Örgütü’nün mhGAP programının Türkiye’de yaygınlaştırılması, okul psikologları, rehber öğretmenler ve aile hekimlerinin bu eğitimleri alması çağrısı yapıldı.
“Milli Bir Eğitim Politikası Şart”
Açıklamanın sonunda DESAM, TBMM’deki yasa taslağının küresel ve bilimsel yaklaşımlarla güçlendirilmesi gerektiğini belirterek tüm paydaşları ortak mücadeleye davet etti.
“Ekranlar araçtır, çocuklarımız kaptandır” mesajını veren Avcı, “Geleceğimizi dijital tuzaklardan kurtarmak için şimdi harekete geçmeliyiz” dedi.
