SOLMEDYA – Afganistan’da Taliban yönetimi, ülkede uygulanacak yeni ceza usullerini kamuoyuna açıkladı. Yeni düzenlemeler, ceza hukukunun dini kimlik, mezhep, cinsiyet ve toplumsal statüye göre farklı biçimlerde uygulanacağını ortaya koyarken, insan hakları açısından büyük tepki topladı.
Düzenlemenin en dikkat çeken başlıklarından biri köleliğin açık biçimde ceza hukukuna dahil edilmesi oldu. Metinde “efendi” ve “köle” kavramları birçok kez kullanılırken, kölelerin cezalandırılma yetkisinin doğrudan “efendilerine” bırakıldığı belirtiliyor. Bu durum, köleliğin fiilen ve hukuken meşrulaştırıldığı şeklinde yorumlanıyor.
Taliban’ın açıkladığı ceza kanunu, toplumu dört ayrı sınıfa ayırıyor: Din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf. Yasaya göre suçun cezası, kişinin ait olduğu sosyal sınıfa göre değişiyor. Din alimleri için yalnızca uyarı öngörülürken, seçkinler için mahkemeye çağrı ve uyarı yeterli görülüyor. Orta sınıf için hapis cezası gündeme gelirken, alt sınıf için hapisle birlikte bedensel cezaların uygulanacağı ifade ediliyor.
Yeni ceza yasası, Taliban muhaliflerini ve eleştirmenleri hedef alan ağır hükümler de içeriyor. “İsyancı” olarak tanımlanan kişilerin kamuya zarar verdiği ve bu zararın ancak öldürülmeleriyle engellenebileceği öne sürülerek ölüm cezasının önü açılıyor. Muhalifleri yetkililere bildirmeyen vatandaşlar için de hapis cezası öngörülüyor. Böylece ihbar mekanizması zorunlu hale getiriliyor.
Bir diğer tartışmalı düzenleme ise vatandaşlara cezalandırma yetkisi tanınması. Taliban, bir kişinin “günah” işlediğine tanık olan vatandaşların, o kişiyi şahsen cezalandırabileceğini belirtiyor. Bu durumun keyfi şiddeti ve linç kültürünü teşvik edeceği uyarıları yapılıyor.
Taliban ayrıca dans etmeyi ve dans edenleri izlemeyi yasaklarken, “ahlaksızlık yerleri” olarak tanımlanan mekânların yıkılmasını hükme bağlıyor. Ancak bu mekânların ne olduğu açıkça tanımlanmıyor. Bu belirsizliğin keyfi cezalandırmaların önünü açacağı belirtiliyor.
Şiddetle ilgili maddelerde ise kemik kırığına veya derinin yırtılmasına yol açmamak şartıyla fiziksel şiddet serbest bırakılıyor. Çocuk istismarı ve çocuklara yönelik şiddet ise cezalandırılmıyor. Bir maddeye göre babaların, 10 yaşındaki çocuklarını namazı ihmal etmek gibi gerekçelerle cezalandırabileceği ifade ediliyor. Akrabalık bağı olmayan kadın ve erkeğin bir arada bulunması da suç kapsamına alınıyor.
Mezhep konusunda da sert hükümler yer alıyor. Taliban’ın esas aldığı Hanefi mezhebinin terk edilmesi halinde, kişinin “kafir” ilan edileceği ve hapis cezasıyla karşı karşıya kalacağı belirtiliyor.
Uluslararası insan hakları standartlarını, temel özgürlükleri ve adil yargılanma ilkesini açıkça ihlal eden bu düzenlemelere rağmen Taliban yönetimi, 2021 yılında ABD’nin Afganistan’dan çekilmesiyle ele geçirdiği iktidarı bu yasalarla pekiştirmeyi hedefliyor.
