Toplumlar, tıpkı biyolojik organizmalar gibi, aşırı uyarılmaya karşı bir savunma mekanizması geliştirirler. Ancak bu mekanizma, Türkiye ölçeğinde bir “duyarsızlaşma estetiğine” dönüşmüş durumda. Geçtiğimiz hafta bir okul faciasını analiz ederken, bugün bir kayıp vakasını, yarın ise yerin yüzlerce metre altındaki maden işçisinin kaderini konuşuyoruz. Bu durum, sosyolojide “sosyal entropi” olarak adlandırılan; düzensizliğin, belirsizliğin ve sistem içindeki kaosun artış hızını temsil ediyor.
Duygusal Enflasyon ve Vicdanın Kur Koruması
Gündem o kadar hızlı değişiyor ki, trajedilerimiz bile birbirinin üzerine binerken asıl failleri ve kök nedenleri görünmez kılıyor. Akademik karşılığıyla bu bir “Compassion Fatigue” (Merhamet Yorgunluğu) halidir. Birey, her sabah yeni bir felakete uyandığında, sinir sistemi bu yoğun acıyla başa çıkabilmek için duygularını “stand-by” moduna alır.
Sonuç? Acı artık can yakmıyor, sadece birer “tweet” veya “başsağlığı mesajı” ölçeğinde dijital birer veriye dönüşüyor. Bir toplumun başına gelebilecek en büyük risk, adaletsizliği değil, adaletsizliğin yarattığı kaosu normalleştirmesidir.
Sosyolojik Bir Körlük: Olay Odaklılık vs. Sistem Odaklılık
Bizler olayları tekil vakalar olarak konuşmayı seviyoruz. Oysa okul faciası, maden kazası ya da toplumsal şiddet olayları; birbirinden kopuk kopuk savrulan adacıklar değildir. Bunlar, sistemik denetimsizliğin ve toplumsal anominin (kuralsızlığın) farklı yüzleridir.
- Entropi Yasası Der ki: Müdahale edilmeyen her sistem düzensizliğe gider.
- Bizdeki Karşılığı: Çözülmeyen her kriz, bir sonrakinin zeminini hazırlar.
Eğer bir toplumda hukuk, yaşanan acıların hızına yetişemiyorsa; o toplumda vicdan artık yol gösterici bir pusula değil, sadece geçmişin yasını tutan bir müze haline gelir.
Tahtadaki Son Hamle: Uyuşukluktan Uyanışa
Hafızanın bu kadar hızlı tükendiği bir iklimde, “unutmama” eylemi artık sadece ahlaki bir duruş değil, politik ve sosyolojik bir direniştir. Çünkü her unutulan dram, yeni bir dramın davetiyesidir. Sosyal entropiyi durduracak olan şey, daha fazla hüzünlenmek değil; hesap verebilirliği, denetimi ve liyakati sistemin merkezine oturtmaktır.
Toplumlar sadece ekonomik krizlerle çökmez; asıl çöküş, bir annenin feryadı ile bir madencinin bareti arasındaki o görünmez vicdan bağının kopmasıyla başlar. Bugün “sıradaki ne?” diye soran yorgun zihinlerimiz, aslında kolektif bir imdat çığlığı atıyor. Yarını kurtaracak olan ise, bu uyuşukluk halinden sıyrılıp, her bir acının hesabını tek tek sorabilme iradesidir.
Unutmayalım; sistemdeki kaos arttıkça düzeni sağlayacak olan tek şey, piyonların çokluğu değil, o piyonların hangi haksızlığa “dur” diyeceğini bilen kolektif hafızasıdır.
