– Türk milletinin bağımsızlık mücadelesine öncülük eden, savaş meydanlarındaki başarılarını Cumhuriyet’in kuruluşuyla taçlandıran Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatının üzerinden 88 yıl geçti. 10 Kasım 1938’de İstanbul Dolmabahçe Sarayı’nda saat 09.05’te hayata gözlerini yuman Atatürk, ardında bağımsız bir devlet ve gelecek nesillere emanet ettiği Türkiye Cumhuriyeti’ni bıraktı. Askeri başarıları, siyasi liderliği ve gerçekleştirdiği devrimlerle Türk tarihinin yönünü değiştiren Büyük Önder, bugün Türkiye’nin dört bir yanında düzenlenen törenlerle anılıyor.
TÜRKİYE SAAT 09.05’TE ATA’SINI ANIYOR
Atatürk’ün hayata gözlerini yumduğu saat 09.05’te Türkiye genelinde sirenler çalacak. Yurttaşlar iki dakikalık saygı duruşunda bulunacak. Kamu kurumlarında, okullarda, meydanlarda ve anıtlarda düzenlenen törenlerde İstiklal Marşı okunacak. Türk bayrakları yarıya indirilecek.
Anma programlarında Atatürk’ün Kurtuluş Savaşı’ndaki liderliği, Cumhuriyet’in kuruluşundaki rolü ve gelecek nesillere bıraktığı miras anlatılacak.
ANITKABİR’DE RESMİ TÖREN DÜZENLENECEK
Anma törenlerinin merkezi, Atatürk’ün ebedi istirahatgahı Anıtkabir olacak.
Başkent Ankara’da düzenlenecek resmi törende devlet erkanı Atatürk’ün mozolesine çelenk bırakacak, saygı duruşunda bulunacak. Anıtkabir Komutanlığının duyurusuna göre Anıtkabir, resmi törenin sona ermesinin ardından saat 22.00’ye kadar halkın ziyaretine açık olacak.
SELANİK’TEN BAŞLAYAN TARİHİ YOLCULUK
Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik’te dünyaya geldi. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım’dı.
İlk eğitimine annesinin isteğiyle mahalle mektebinde başlayan Mustafa, daha sonra babasının tercih ettiği Şemsi Efendi Mektebi’ne geçti. Askerliğe duyduğu ilgi, eğitim hayatının yönünü değiştirdi. Selanik Askeri Rüştiyesi’ne girdi. Burada matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi tarafından kendisine “Kemal” adı verildi.
Manastır Askeri İdadisi’ndeki eğitiminin ardından İstanbul’da Harp Okulu’na devam etti. 1902 yılında teğmen rütbesiyle Harp Okulu’ndan, 1905 yılında ise kurmay yüzbaşı olarak Harp Akademisi’nden mezun oldu.
TRABLUSGARP’TAN ÇANAKKALE’YE UZANAN MÜCADELE
Askerlik hayatına Şam’daki 5. Ordu’da başlayan Mustafa Kemal, daha sonra Selanik ve Manastır’da çeşitli görevler üstlendi.
1909 yılında 31 Mart Vakası’nın bastırılmasında görev alan Hareket Ordusu’nda yer aldı. İtalya’nın 1911’de Trablusgarp’a saldırmasının ardından bölgeye giden Mustafa Kemal, Tobruk ve Derne’deki mücadelelerde görev yaptı.
Balkan Savaşları sırasında da çeşitli askeri görevler üstlenerek tecrübesini artırdı. Birinci Dünya Savaşı’nda ise askeri liderliğini ortaya koyacağı Çanakkale Cephesi’nde görev aldı.
ÇANAKKALE’DE TARİHİN AKIŞINI DEĞİŞTİRDİ
1915 yılında 19. Tümen Komutanlığına getirilen Mustafa Kemal, Çanakkale Savaşları sırasında İtilaf Devletleri’nin ilerleyişinin durdurulmasında belirleyici rol oynadı.
Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar’daki başarılı savunma ve karşı taarruzlarla savaşın seyrini değiştiren komutanlar arasında yer aldı. Conkbayırı’ndaki çatışmalar sırasında göğsüne isabet eden şarapnel parçasının cebindeki saate çarpması, Mustafa Kemal’in hayatını kurtardı.
Çanakkale’deki başarılarının ardından Doğu Cephesi’nde görevlendirilen Mustafa Kemal, 1916 yılında Muş ve Bitlis’in geri alınmasını sağlayan harekatlara komuta etti.
Aynı yıl generalliğe yükseldi.
19 MAYIS’TA BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİNİ BAŞLATTI
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı Devleti’nin topraklarının işgal edilmesi, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini başlattı.
Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkarak Milli Mücadele’nin örgütlenmesinde ilk büyük adımı attı. 22 Haziran 1919’da yayımlanan Amasya Genelgesi’nde milletin bağımsızlığının yine milletin azim ve kararıyla kurtarılacağı vurgulandı.
Ardından Erzurum ve Sivas kongreleri düzenlendi. Milli iradeye dayalı bir yönetimin temelleri atıldı.
23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Mustafa Kemal, Meclis Başkanı seçilerek bağımsızlık mücadelesinin siyasi ve askeri liderliğini üstlendi.
SAKARYA’DAN BÜYÜK TAARRUZ’A
Milli Mücadele’nin en kritik dönemeçlerinden biri 1921 yılındaki Sakarya Meydan Muharebesi oldu.
22 gün ve 22 gece süren savaşta Türk ordusu, Yunan kuvvetlerinin ilerleyişini durdurdu. Zaferin ardından TBMM tarafından Mustafa Kemal’e Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verildi. 26 Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taarruz, Kurtuluş Savaşı’nda sonuca giden yolu açtı.
30 Ağustos’taki Başkomutan Meydan Muharebesi’nde Yunan ordusuna ağır bir yenilgi yaşatıldı. Türk ordusu, 9 Eylül 1922’de İzmir’e girdi.
Askeri zaferleri diplomatik gelişmeler izledi. Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın ardından 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalandı. Lozan, bağımsız Türkiye devletinin uluslararası alanda tanınmasının temelini oluşturdu.
29 EKİM’DE CUMHURİYET KURULDU
Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğünde yürütülen bağımsızlık mücadelesi, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla yeni bir döneme ulaştı.
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, 1938’deki vefatına kadar dört kez cumhurbaşkanlığı görevine seçildi. Cumhuriyet’in ilanının ardından eğitim, hukuk, ekonomi ve toplumsal yaşam başta olmak üzere birçok alanda köklü değişiklikler gerçekleştirildi.
Halifeliğin kaldırılması, eğitim ve öğretimin birleştirilmesi, yeni Türk harflerinin kabulü ve medeni hukuk alanındaki düzenlemeler Cumhuriyet devrimlerinin başlıca adımları arasında yer aldı.
24 Kasım 1934’te kabul edilen kanunla Mustafa Kemal’e “Atatürk” soyadı verildi. Bu soyadının başka kişiler tarafından kullanılması yasaklandı.
SANAYİLEŞME VE EKONOMİK BAĞIMSIZLIK HEDEFİ
Atatürk, askeri ve siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla tamamlanması gerektiğini savundu.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında sanayileşmeye, tarımsal üretime, ulaşım altyapısına ve yerli üretimin geliştirilmesine öncelik verildi. 1933’te kurulan Sümerbank, sanayileşme çalışmalarının temel kurumlarından biri oldu.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, 1934’te uygulamaya konuldu. Plan kapsamında dokuma, kağıt, cam, kimya ve demir-çelik gibi alanlarda yatırımlar gerçekleştirildi. Devlet öncülüğünde kurulan sanayi tesisleri, Türkiye’nin üretim kapasitesinin artırılmasını ve dışa bağımlılığın azaltılmasını hedefledi.
TÜRKİYE’NİN DÜNYADAKİ YERİNİ GÜÇLENDİRDİ
Atatürk döneminde Türkiye’nin uluslararası ilişkilerinde de önemli gelişmeler yaşandı.
Türkiye, 1932 yılında Milletler Cemiyeti’ne katıldı. 1934’te Balkan Antantı imzalandı. 1936 yılında Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenlik hakları güçlendirildi.
1937 yılında Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Sadabat Paktı imzalandı.
Atatürk, “Yurtta sulh, cihanda sulh” anlayışıyla Türkiye’nin bağımsızlığını koruyan ve bölgesel barışı önceleyen bir dış politika izledi. Hatay’ın Türkiye’ye katılması için yürütülen diplomatik girişimlere de öncülük etti.
Ancak bu hedefin gerçekleştiğini göremedi. Hatay, Atatürk’ün vefatından bir yıl sonra, 1939’da Türkiye’ye katıldı.
10 KASIM 1938: SAATLER 09.05’TE DURDU
1937 yılından itibaren sağlık sorunları yaşayan Atatürk’ün hastalığı 1938’de ağırlaştı.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09.05’te İstanbul Dolmabahçe Sarayı’nda, 57 yaşında hayatını kaybetti. Atatürk’ün vefatı Türkiye’de büyük üzüntü yarattı. Dünyanın birçok ülkesinden devlet adamları taziye mesajları yayımladı.
Uluslararası basında Atatürk’ün askeri başarılarına, bağımsızlık mücadelesine ve Cumhuriyet’in kuruluşundaki liderliğine geniş yer verildi. Türk bayrağına sarılı naaşı, 16 Kasım’da Dolmabahçe Sarayı’nın büyük tören salonunda halkın ziyaretine açıldı.
Binlerce yurttaş, Büyük Önder’e son görevini yerine getirmek için Dolmabahçe’ye akın etti.
SON YOLCULUĞU ANKARA’YA OLDU
Atatürk’ün naaşı, 19 Kasım 1938’de İstanbul’dan düzenlenen törenle uğurlandı.
Sarayburnu’ndan Yavuz zırhlısına nakledilen naaşı, deniz yoluyla İzmit’e götürüldü. Ardından özel trenle Ankara’ya gönderildi.
20 Kasım’da Ankara’ya ulaşan naaşı, devlet yetkilileri ve halk tarafından karşılandı. 21 Kasım 1938’de düzenlenen devlet törenine çok sayıda ülkeden temsilciler katıldı.
Atatürk’ün naaşı, törenin ardından Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine yerleştirildi.
Cenaze törenine, geçmişte savaş meydanlarında Türk ordusunun karşısında yer alan ülkelerden askeri temsilciler de katıldı.
EBEDİ İSTİRAHATGAHI ANITKABİR OLDU
Cumhuriyet’in kurucusu için Ankara’da inşa edilen Anıtkabir, 1953 yılında tamamlandı.
Atatürk’ün naaşı, vefatının 15’inci yıl dönümü olan 10 Kasım 1953’te Etnografya Müzesi’nden alınarak büyük bir devlet töreniyle Anıtkabir’e taşındı. Yurdun farklı bölgelerinden getirilen vatan topraklarıyla hazırlanan ebedi istirahatgahına yerleştirildi.
Bugün, aradan geçen 88 yıla rağmen Atatürk’ün önderlik ettiği bağımsızlık mücadelesi ve Cumhuriyet’in kuruluşunda ortaya koyduğu hedefler Türkiye’nin tarihsel mirasının temelini oluşturuyor.
Türk milleti, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü ebediyete intikalinin 88’inci yılında bir kez daha saygı, minnet ve özlemle anıyor.
