SOLMEDYA – New York Times’ın analizine göre, 86 yaşındaki İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in öldürülmesi yalnızca bir lider değişimi değil; Ortadoğu’nun siyasi haritasında yeni ve öngörülemez bir kırılma anlamına geliyor. Gazete, yarım asra yaklaşan bir dönemin kapandığını belirtirken, baskı ve kan dökme politikalarıyla anılan bir liderin ardından belirsizlik döneminin başladığını ifade etti.
1989’dan bu yana iktidarda olan Hamaney’in yönetimini Batı karşıtlığı üzerine inşa ettiği, reform taleplerini “Batı kaynaklı fitne” olarak nitelendirdiği ve Devrim Muhafızları aracılığıyla muhalefeti bastırdığı kaydedildi. Analizde, ekonomik kaynakların halkın refahından ziyade dış müdahalelere ve nükleer programa yönlendirildiği vurgulandı.
Gazete, İran’ın Gazze, Irak, Lübnan, Suriye ve Yemen’de oluşturduğu “direniş ekseni” üzerinden bölgesel dengeleri etkilediğini ve bunun Ortadoğu’daki istikrarsızlığı derinleştirdiğini belirtti. Ülke içinde ise protestoların sert biçimde bastırıldığı ve binlerce kişinin yaşamını yitirdiği hatırlatıldı.
Ancak New York Times’a göre lider kadronun hedef alınması, teokratik yapının otomatik olarak çökeceği anlamına gelmiyor. İran’da güçlü ve örgütlü bir muhalefetin bulunmaması, ortaya çıkacak güç boşluğunun radikal Devrim Muhafızları unsurlarınca doldurulabileceği riskini artırıyor. ABD istihbarat değerlendirmelerine dayandırılan analizde, iç çatışma ve kanlı hesaplaşma olasılığına dikkat çekildi.
Analiz, Trump’ın ikinci başkanlık döneminde farklı ülkelere yönelik askeri operasyon emirlerini ve Venezuela’da Nicolas Maduro’ya yönelik girişimi hatırlatarak, ani müdahalelerin yönetim çekirdeğini her zaman değiştirmediğini vurguladı. Irak ve Afganistan’daki rejim değişikliği girişimlerinin “kanlı ve hayal kırıklığı yaratan” sonuçlarına gönderme yapılarak, İran’da da benzer bir sürecin yaşanabileceği uyarısı yapıldı.
1953’te CIA destekli darbeyle İran’da yaşanan kırılmaya atıf yapan gazete, dış müdahalelerin uzun vadede radikal ve ABD karşıtı yapıların güçlenmesine zemin hazırlayabildiğini hatırlattı. Bu nedenle İran’ın geleceğinin çok taraflı diplomasi ve uluslararası iş birliğiyle ele alınması gerektiği belirtildi.
New York Times’a göre İran halkı, yıllardır süren otoriter yönetim ve uluslararası izolasyonun ardından daha özgür ve istikrarlı bir gelecek için gerçek bir fırsatı hak ediyor. Ancak bu fırsatın nasıl şekilleneceği, bölgesel ve küresel aktörlerin atacağı adımlara bağlı olacak.
EDİTÖR NOTU:
Bir otoriter liderin ölümü, halklar için otomatik olarak özgürlük anlamına gelmez. Tarih, dış müdahaleyle şekillenen rejim değişikliklerinin çoğu zaman daha derin kaos, iç savaş ve toplumsal yıkım ürettiğini gösteriyor. Irak ve Afganistan deneyimi bunun en çarpıcı örnekleri arasında.
İran’da bugün yaşanan kırılma, yalnızca bir liderlik meselesi değil; siyasal meşruiyet, demokratik temsil ve halkın iradesi sorunudur. Eğer güç boşluğu silahlı klikler arasında paylaşılırsa, bedeli yine emekçiler, kadınlar ve gençler ödeyecektir.
Gerçek dönüşüm; dış bombardımanlarla değil, halkın örgütlü ve demokratik iradesiyle mümkündür. Aksi halde “diktatörün sonu” olarak sunulan her gelişme, yeni bir otoriterliğin ya da uzun süreli istikrarsızlığın başlangıcına dönüşebilir. Ortadoğu’nun ihtiyacı askeri mühendislik değil; adalet, demokrasi ve halkların eşitliğine dayalı bir siyasal yeniden inşadır.
