Dr. Cihangir Dumanlı
Em. Tuğgeneral, Hukukçu
Büyük Atatürk’ün Samsun’a çıkarak bağımsızlık savaşını başlattığı günün 107. yıldönümünü kutluyoruz.
Mutafa Kemal İstanbul’da
Atatürk’ün Samsun yolculuğu 16 Mayıs 1919’da İstanbul’dan başlamıştır.
30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Anlaşması imzalandığında Mirliva (Tuğgeneral) Mustafa kemal Suriye cephesinde İngiliz saldırılarına karşı savunan Yıldırım Ordular Grup Komutanlığı’na bağlı 7. Ordunun komutanıdır.
Ateşkes anlaşması gereği Alman subaylar Osmanlı ordusundan ayrılırken, Yıldırım Ordular Grup Komutanı Liman Von Sanders komutayı 31 Ekim’de Mustafa Kemal’e devretmiştir.
Mustafa Kemal, İran sınırından Akdeniz’e dek cephede ateşkes anlaşmasını nuygulanmasından sorumlu komutandır. Ateşkes koşullarını çok ağır bularak, “İngilizlerin her istediğini kabu edemeyiz.” der.
İngiliz ordu Komutanı General Allenby İskenderun’a birlik çıkarmak istemiştir. Mustafa Kemal, Mondros Ateşkesi’ne göre İngilizlerin İskenderun’a çıkma hakı olmadığını, çıkarlarsa ateşle karşılık vereceğini bildirir. İşbirlikçi Padişah Vahdettin ise İngilizlerin İskenderun’a çakabileceklerini, ateşle karşılık verilmemesini bildirir. Bunun üzerine Mustafa Kemal, Yıldırım Ordular Grup Komutanlığı görevinden istifa ederek, 13 Kasım 1918’de İstanbul’a gelir.
İstanbul’da 6 ay
Musafa Kemal 13 Kasım 1918’den, Samsun’a hareket ettiği 16 Mayıs 1919’a dek 6 ay İstanbul’da kalmıştır. Bu dönende Şişli’deki evinde İsmet İnönü, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Kazım Karabekir ve Refet Bele ile sık görüşerek kurtuluş savaşının komuta kurulunu oluşturmuş, savaşın düşünsel hazırlılarını yapmıştır. Samsun’dan önceki 6 ay, kurtuluş savaşının durum muhakemesi (düşünsel hazırlık) aşamasıdır. Bu konuda sayın Alev Coşkun’un kitabı değerli bilgiler içermektedir.(1) Mustafa Kemal bir yandan da Anadolu’ya hangi yoldan ve nasıl geçeceğini araştırmaktadır.
Mustafa Kemal’in beklediği fırsat 12 Nisan 1919’da İngilizlerin Osmanlı hükümetine verdiği bir nota ile gelir. Bu notada Karadeniz bölgesinde Türklerin yerli Rumlara saldırdıkları, burada güvenlik sağlanamazsa İtilaf devletlerinin Karadeniz bölgesini de işgal edecekleri bildirilmektedir. Nota üzerine Padişah, olayları yerinde incelemek ve durdurmak amacıyla bölgeye güvenilir bir paşa gönderilmesine karar verir. Bu göreve Çanakkale’de ün kazanmış Mustafa Kemal, 9. Ordu müfettişi sıfatı ile atanır (1 Mayıs 1919).
- Mustafa Kemal’e verilen görev, Karadeniz bölgesindeki olayları inceleyip
İstanbul’a bildirmek, Türklerin silahlarını toplamak, ulusal örgütleri dağıtmaktır.
Oysa O’nun durumdan çıkardığı asıl görev, yurdu işgallerden kurtarmak,
ulusal egemenliğe dayalı tam bağımsız yeni bir devlet kurmaktır.
Tehlikeli Yolculuk
Mustafa Kemal, 19 kişilik karargâhını kurar, hazırlıklarını yapar ve 16 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan Samsun’a hareket eder.
Bandırma Vapuru 1878 yapımı (41 yaşında), 48 m boyunda, 192 tonluk bir vapurdur. Hızı 7 mildir, makineleri laçkadır, Karadeniz’in dalgalı havasına uygun değildir. Kaptan İsmail Hakkı Durusu, Karadeniz’de deneyimi olmadığını, pusulanın da bozuk olduğunu söyler. Karadeniz bölgesine Musafa Kemal’in gönderildiğini öğrenen İngilizler telaşlanmış ve Bandırma’yı batırmak için peşinden bir muhrip göndermişlerdir. Müstafi Kemal kaptana kıyıya yakın gitmesini, tehlike durumunda baştankara etmesini (AS: Kıyıya sürmesini..) söyler. Önemli olan bir an önce Anadolu topraklarına ayak basmaktır. Muhribe karşı öbür önlem, Sinop’ta inip Samsun’a karadan gitmektir. Bandırma Vapuru 17 Mayıs’ta Sinop’a ulaşır ama Sinop’tan Samsun’a karadan yol yoktur. Ertesi gün denizden hareketle,19 Mayıs 1919, saat 09.00’da Samsun’a varılır.
Samsun’da
Mustafa Kemal’in Samsun’a çıktığı gün İstanbul, Adana, Antep, Urfa, Maraş, Antalya, Muğla, Kuşadası, Kars, Ardahan işgal altındadır. 15 Mayıs 1919’da İzmir’e çıkan Yunan ordusu ilerlemektedir. Samsun’da bir İngiliz birliği vardır. Demiryolları denetim altındadır, her yerde ateşkes uygulamasını denetleyen yabancılar bulunmaktadır.
- Padişah ve hükümeti, kendilerini korumak için düşmanla işbirliği yapmaktadır.
- İşgalciler ve padişahın işbirliği ile ulusal savaşıma karşı örgütler kurulmuştur.
Mustafa Kemal Samsun’a çıktıktan iki gün sonra, 21 Mayıs’ta İstanbul’a çektiği telgrafta Türklerin Rumlara saldırmadığını, Rumların Türklere sağdırdığını,
Türklerin kendilerini savunduklarını bildirir.
Emrindeki Kolordu komutanlarına gönderdiği telgrafta “Millet ve memlekete borçlu olduğumuz en son vicdan vazifesini, yakından beraber çalışarak en iyi şekilde yerine getirmede kararlıyız.” der.
Mustafa Kemal Samsun’da 5 gün kaldıktan sonra ulusla ilk ilişki kurduğu Havza’ya gelir. Bundan sonra Padişahın verdiği görevi değil, kendisinin durumdan çıkardığı yurdu işgalden kurtarmak ve ulusal egemenliğe dayalı tan bağımsız yeni bir devlet kurma görevini İstanbul’da planladığı gibi adım adım yerine getirir.
19 Mayıs 1919’da Samsun’dan başlayan yolun sonu, 29 Eklim 1923’te Cumhuriyet’in duyurulmasıdır.
Bağımsızlık savaşımızın başlangıcı olan 19 Mayıs’ın 107. yıldönümü kutlu olsun!
==================
[1] Alev Coşkun, Samsun’dan Önce Bilinmeyen 6 Ay, Cumhuriyet Yayınları, İstanbul
