– Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada seçilmiş ve atanmış ilişkisine dair tartışmalara yanıt verdi. Üst kademe yöneticilerin kamu hizmetlerinde tarafsız olması gerekse de fikri beyanlarında seçilmiş iradenin ve yürütmenin programına bağlı hareket etmek zorunda olduklarını ifade eden Uçum, mevcut sistemde seçilmiş iradeyi sınırlama yetkisi bulunan siyasi bir bürokrasinin barınamayacağını dile getirdi. Uçum, yürütmenin başında bulunan Cumhurbaşkanı’nın kendi iradesi üzerinde vesayet oluşturulmasına asla izin vermeyeceğini ve buna yeltenen bürokratların tek kararla görevden alınacağını vurguladı.
‘CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİNDE BÜROKRATİK VESAYET OLMAZ’
Mehmet Uçum, kamuoyunda yeniden gündeme getirilen tartışmalara ilişkin değerlendirmesinde şu ifadelere yer verdi:
“Daha önce defalarca gündeme getirilen bir konu yeniden ısıtılmaya çalışılıyor.
Tartışmanın esası seçilmiş atanmış ilişkisi. Kimi çevreler Cumhurbaşkanı tarafından atanmış bazı üst kademe yöneticilerini ‘niye konuşuyorlar’ diye eleştiriyor. Hatta memur olduklarını söyleyerek konuşma hakları olmadığını iddia ediyor. Fikri beyanlarında tarafsız olmaları gerektiğini ileri sürerken bile var.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde üst kademe yöneticilerle diğer kamu görevlileri arasındaki fark bilinmeden veya anlaşılmadan bu eleştirilerin yapıldığı görülüyor.”
DOĞRUDAN YÜRÜTMENİN YARDIMCISI OLMAK
Üst kademe yöneticilerin statüsünü ve sistemin getirdiği temel farkları sıralayan Uçum, şu ayrıntıları aktardı:
“Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde üst kademe yöneticiler cumhurbaşkanının programını doğrudan uygulamakla görevli yöneticilerdir. Diğer kamu görevlilerinden niteliksel olarak farklıdır. Diğer kamu görevlileri idarenin içindedir ve idarenin bütünlüğü içerisinde yürütmeye bağlı çalışır. Üst kademe yöneticileri ise doğrudan yürütmeye bağlı ve yürütmenin yardımcısı olarak çalışır. Bu nedenle bu sistemde diğer kamu görevlilerinden farklı olarak üst kademe yöneticilerin şu özellikleri vardır:
1- Üst kademe yöneticilerinin görev süreleri cumhurbaşkanı arada görevden almazsa seçilmiş cumhurbaşkanının süresiyle sınırlıdır. Cumhurbaşkanıyla gelip cumhurbaşkanıyla gitme kuralı vardır. Cumhurbaşkanından bağımsız bir görev süreleri yoktur.
2- Üst kademe yöneticilerin seçilmiş iradeye karşı bir özerklikleri yoktur. Bu nedenle Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde bürokratik vesayet ve bürokratik oligarşi olmaz. Eski sistemin bağımsız görev süresi ile ikili ve üçlü kararnameye dayanan bu faşizan yapısı tasfiye edilmiştir.
Bürokratik vesayet seçilmiş iradeyi sınırlama gücüne sahip siyasi bir bürokrasinin olması demektir. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde yürütme açısından seçilmiş irade Cumhurbaşkanıdır. Cumhurbaşkanı kendi iradesi üzerinde vesayet kullanmak isteyen hiç bir siyasi bürokratik oluşuma izin vermez, çünkü tüm üst kademe yöneticileri tek başına görevden alma yetkisine sahiptir. Bürokratik vesayete yeltenenler bir gecede giderler. Bu yüzden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde bürokratik vesayetin doğması sistemin esasları sebebiyle mümkün değildir.
3- Üst kademe yöneticilerin seçilmiş iradeye karşı tarafsız olmak gibi bir rolleri yoktur. Tam tersine seçilmiş iradeye bağlı hareket etme yükümlülükleri vardır.
Yürütme ve idare bakımından tarafsızlık niteliği, kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde tarafsız olmakla ilgilidir.
Yoksa üst kademe yöneticiler Cumhurbaşkanının programına karşı tarafsız olamazlar çünkü programı uygulamakla yükümlüdür. Bunu istemek demokratik sistemin esasına aykırıdır. Diğer deyişle tarafsızlık icrai süreçlerle ilgilidir. Fikir beyanında tarafsızlık söz konusu değildir.”
‘EZBERLER ÜZERİNDEN ELEŞTİRİ ABES KALIR’
Açıklamasının sonunda konuya dair daha önce kaleme aldığı çalışmayı hatırlatan Mehmet Uçum, eleştirilerin sistemin gerçekleri üzerinden yapılması gerektiğine dikkat çekti:
“Tüm bunları ve konunun diğer boyutlarını 5 Ağustos 2024 tarihinde AA Analiz için hazırladığımız ilişikteki yazıda ele almıştık. Konuyla ilgilenenlerin bilgisine sunulur.
Eleştiri yapmak isteyenler lütfen yazıyı okusun. Eleştiriler yazıda anlatılan sistemin esasları ve temel özellikleri üzerinden olursa en azından bir fikri çaba izlenimi verir, kıymeti de olur. Ezberler üzerinden eleştiri görünümüyle yapılan değerlendirmeler ise sadece abes kalır.”
