Deyim: Mecaz taşıyan kalıplaşmış anlatımdır. Atasözünden ayrıldığı nokta, atasözü, daima yargı içerir, deyim ise asla önerme formunda olmaması, yargı içermemesidir.
Deyim: Mecaz taşıyan kalıplaşmış anlatımdır. Atasözünden ayrıldığı nokta, atasözü, daima yargı içerir, deyim ise asla önerme formunda olmaması, yargı içermemesidir.
Tarihsel kökenleriyle kültürel geçmişi yansıtır, Kısa ve özlüdür. Sadece bir durumu ya da olayı bildirir. Kalıplaşmıştır. Anlatımı güçlendirmek için kullanılır. Söz ustalığı ve incelik gerektirir.
Toplumun yaşam biçiminden izler taşır. Az kelimeyle güçlü anlam yükler. Toplumun ortak duygu ve deneyimleri de ifade edilir. Herhangi bir kavramı çekici bir biçimde belirtmeyi, kolay anlaşılmayı sağlamayı amaçlar.
Günlük konuşmaların en doğal parçalarından biridir. Toplumun geneline mal olur, zaman bildirmez. Anonimdirler. Yani ilk söyleyenleri de belli değildir. Kısa ve özlü anlatımlardır.
Bir kavramı belirtmek için bulunmuş sözlerdir. Öğütte bulunmaz. Anlık durumlar için ve sözü söyleyen kişi ya da kişiler için geçerlidir. Sadece içinde bulunulan durumları bildirir.
Ders verme özelliği yoktur. Günlük hayat tespitleri, yol gösterici, yardım edici sözler bütünüdür. Dile zenginlik getirir. Yaşamımızda Yer Alan Keskin Deyimler Ve Anlamları Şunlardır:
Kabak Tadı Vermek: Bir durumun, sözün veya davranışın aşırı derecede tekrarlanması ya da uzatılması yüzünden artık sıkıcı, bunaltıcı ve bıktırıcı bir hâl almasını anlatır.
Kabak Başına Patlamak : Birçok kişinin sebep olduğu veya ilgili bulunduğu kötü bir durumun veya cezanın, tüm sorumluluğunun veya zararının tek bir kişinin üzerine kalmasıdır.
İpe Un Sermek : Bir işi yapmamak veya bir isteği geri çevirmek için saçma, olmayacak bahaneler üretmek, işi yokuşa sürmek anlamına gelir.
Hem Kel Hem Fodul : Hiçbir yeteneği, başarısı veya yeterliliği olmadığı hâlde kibirli davranan, üstünlük taslayan ve boş yere övünen kimseler için kullanılır.
Hapı Yutmak: Çok kötü bir duruma düşmek, zarar veya ziyan görmek ve işin çıkmaza girmesi anlamına gelir.
Goygoyculuk Yapmak: Boş, gereksiz ve bilgisizce çok konuşmak ya da başkalarına yaranmak için yalakalık yapmak anlamına gelir.
Eşref Saati : Bir kimseye bir işi yaptırmanın veya bir işe başlamanın en uygun, uğurlu ve verimli zamanı anlamına gelmektedir.
Eski Kulağı Kesiklerden : Çok deneyimli, görmüş geçirmiş, kurnaz ve hileleri ya da yalanları hemen fark edebilen kimseler için kullanılır. Yaşı ilerlemiş ve hayat tecrübesi çok fazla olan kişileri de kapsar. Karşısındakinin niyetini kolayca anlayan, kolay kandırılamayan, olayları önceden sezen kişileri de anlatır.
Eski Çamlar Bardak Oldu: Devir değişti, eski alışkanlıkların ve tutumların değeri kalmadı” veya “eski rahatlıklar, imkânlar veya durumlar geride kaldı” anlamına gelir. Yaşanan köklü değişimler sonucunda eskiden gösterilen itibarın, geçerliliğin veya imkânların kalmadığını belirtmek için de kullanılır. Artık yeni bir döneme girildiğini, eskiye göre koşulların tamamen farklılaşmasını anlatır.
Eli Kulağında: Gerçekleşmesi veya gelmesi çok yakın olan, neredeyse an meselesi olan durumlar için kullanılır. Bir olayın, haberin veya kişinin gelmesine çok az bir zaman kaldığını, her an gerçekleşebileceğini de belirtmektedir.
Dolap Çevirmek: Hile, düzen ve dalavere ile gizli kapaklı işler yapmak, başkalarından gizleyerek sinsi planlar kurmak anlamlarına gelmektedir. Bir durumu başkalarından habersiz yürütmek, dürüst olmayan yollara başvurmak. Genellikle olumsuz durumlarda, birinin birilerini kandırdığını veya arkasından iş çevirdiğini belirtmek için kullanılır.
Dokuz Doğurmak: Bir işin sonucunu veya bir haberi büyük bir merak, endişe, korku ve sabırsızlıkla, sıkıntı çekerek beklemek demektir. Beklenen durum veya sonucun uzun sürmesi, kişiyi hem zihnen hem de bedenen yorması ve gergin bir bekleyiş yaratması halini de anlatır.
Diş Bilemek: Birine karşı büyük bir öfke ve kin besleyip, ondan öç almak veya kötülük yapmak için fırsat kollamak anlamına gelmektedir. Karşısındaki kişiye karşı yoğun bir düşmanlık beslemesidir. İntikam almak veya zarar vermek için uygun bir an beklenmesidir. Bu öfke, kişinin bakışlarından, tavırlarından veya hareketlerinden kolayca fark edilmesidir.
Demokles’in Kılıcı: Her an gerçekleşebilecek büyük bir tehlikeyi, sürekli bir tehdit altında yaşamayı veya büyük bir makamın getirdiği ağır sorumluluk ve stresi ifade eder. Bir kişinin ya da kurumun üzerinde sürekli hissedilen baskı, tehlike veya kriz durumlarını anlatmak için de kullanılır.
Afyonu Patlamak: Bir kişinin uykudan tamamen uyanıp kendine gelmesini, zihninin açılmasını ve ayılmasını ifade etmektedir. Sabahları uykusunu alamayan, yorgun veya huysuz kimseler için olumsuz ya da olumlu çekimle (“afyonu patlamadı”) kullanılmaktadır.
Çizmeyi Aşmak, Bir kişinin bilmediği, yetkisinin veya uzmanlığının olmadığı bir işe karışması, haddini aşması ve fazla ileri gitmesi anlamına gelir. Kişinin kendi sınırlarını aşarak hakkında fikir sahibi olmadığı konularda bilmişlik taslaması durumunda kullanılır.
Çam Devirmek: Bilmeden veya düşünmeden karşıdakini kıracak, kızdıracak ya da zor durumda bırakacak uygunsuz sözler söylemedir. Sır olarak saklanması gereken bir durumu yanlışlıkla ağızdan kaçırmak anlamında da kullanılır. Sözün nereye varacağını hesaba katmadan patavatsızca konuşmayı ifade etmektedir.
Burnundan Fitil Fitil Getirmek: Birine yaşattığı kötü şeylerin veya yediği bir nankörlüğün bedelini, çektirdiği sıkıntılarla ve eziyetle fazlasıyla ödetmek, hayatı o kişiye zehir etmek anlamına gelmektedir. Bir kimsenin elde ettiği bir zevki, huzuru pişman etmek, burnundan getirmektir. Birinin yaptığı haksızlığın veya kötülüğün karşılığında ona o hatayı çok acı bir şekilde, misliyle ödetme durumunu anlatmak için de kullanılır.
Bam Teline Basmak: Bir kimsenin çok hassas olduğu, duyarlı veya gizli tutmak istediği bir konuya temas ederek onu kızdıracak, gücendirecek ya da tepki vermesine neden olacak söz söylemek veya davranışta bulunmak demektir. Karşı tarafın en zayıf veya en sinirleneceği yönünü bilmeden ya da bilerek harekete geçirmeyi de anlatır.
Atı Alan Üsküdar’ı Geçti : Bir fırsatın kaçırıldığını, iş için çok geç kalındığını anlatır. Yapılması gerekenlerin zamanında yapılmadığını belirtir. “İş işten geçti” veya “olan oldu” anlamlarına da gelir. Çabuk davranan birinin işini bitirdiğini ve diğerleri için de artık çok geç olduğunu ifade eder.
Ateş Pahası: Bir malın veya fiyatının aşırı derecede yüksek ve çok pahalı olduğunu belirtir. Fiyatların ateş gibi yakıcı ve bütçeyi zorlayacak kadar yüksek olmasını ifade eder. Bir malın veya hizmetin değerinin çok üzerinde satıldığını anlatmak için de kullanılır.
Ali Cengiz Oyunu: Kurnazlık, hile, entrika ve aldatmacayla bir işi kendi lehine çevirmek veya başkasını kandırmak anlamına gelir. Dürüst görünerek arkadan iş çevirme, yalan söyleme ve kurnazlık yapma durumlarında da kullanılır. Genellikle çıkarcı kişilerin yaptığı gizli planları eleştirmek amacıyla da söylenmektedir.
Dağa Çıkmak: Hükümetlere/devlete karşı gelip dağlara çekilmek, başkaldırmak anlamına gelir.Yerleşik hayattan ve toplumsal düzenden koparak dağlık bölgelerde kaçak bir hayat sürmeyi ifade eder. Spor, doğa yürüyüşü veya dağcılık amacıyla bir dağa tırmanmak veya dağ yoluna koyulmayı da anlatır.
Saman Altından Su Yürütmek: Kimseye belli etmeden, gizlice ve kurnazca iş çevirmek anlamında kullanılır. Kişinin çevresindekilerin haberi olmadan plan kurması veya amacına ulaşmaya çalışmasıdır. Genellikle ikiyüzlü, güven vermeyen, çaktırmadan fesatlık çıkaran veya çıkarı için dolambaçlı yola başvuran kimseler için söylenmektedir.
Maval Okumak: Yalan söylemek, asılsız ve uydurma sözlerle birini kandırmaya veya oyalamaya çalışmak anlamına gelir. Halk dilinde ve argo kullanımda yalan, boş, tutarsız ve anlamsız söz demektir. Karşıdaki kişinin söylenenlere inanmadığı durumlarda, boş bahanelerle veya gerçeği yansıtmayan hikâyelerle vakit harcandığını belirtmek için de kullanılır.
Özgür Karakaya
