Dünyanın herhangi bir yerinde savaş çıktığında çoğu insan önce bombaları, yıkılan şehirleri, hayatını kaybeden insanları ve milyonlarca insanın yerinden edilmesini görür.
Dünyanın herhangi bir yerinde savaş çıktığında çoğu insan önce bombaları, yıkılan şehirleri, hayatını kaybeden insanları ve milyonlarca insanın yerinden edilmesini görür.
Finans kapital ise başka bir şey görür:
Piyasa.
Savaşın yarattığı yıkımın arkasında yalnızca silahlar, ordular ve devletler yoktur. Savaş ekonomisinin ürettiği devasa paranın peşinde koşan küresel sermaye grupları, yatırım fonları, bankalar ve finans kuruluşları da vardır.
Çünkü savaş yalnızca cephede yaşanmaz.
Savaş aynı zamanda borsalarda, yatırım fonlarında, emtia piyasalarında, savunma şirketlerinin bilançolarında ve trilyonlarca dolarlık sermayenin yönlendirildiği finans merkezlerinde de yaşanır.
Burada kritik soru şudur:
Savaş kimin için ölüm ve yıkım, kimin için yatırım ve kâr fırsatıdır?
Dünyanın en büyük varlık yöneticileri
Bu noktada dünyanın en büyük varlık yönetim şirketlerinden biri olan BlackRock özellikle dikkat çekmektedir.
BlackRock’ın yönettiği varlıkların büyüklüğü trilyonlarca doları bulmaktadır. Şirket; ETF’lerden emeklilik fonlarına, aktif yatırım fonlarından alternatif yatırımlara kadar çok geniş bir finansal portföy yönetmektedir.
En bilinen markalarından biri iShares ETF ailesidir.
BlackRock’ın ayrıca yatırımcıların risklerini ve portföylerini analiz etmek amacıyla kullandığı Aladdin adlı teknoloji platformu bulunmaktadır.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir:
BlackRock’ın yönettiği paranın tamamı BlackRock’ın kendi parası değildir. Büyük bölümü müşterilerine, emeklilik fonlarına ve çeşitli yatırımcılara ait sermayenin profesyonel olarak yönetilmesinden oluşur.
Fakat bu durum ortaya çıkan ekonomik gücü küçültmez.
Tam tersine, trilyonlarca dolarlık sermayeyi yöneten bir finans kuruluşunun hangi sektörlere ne ölçüde sermaye aktardığı, küresel ekonomi açısından son derece önemlidir.
Savaş büyürken savunma şirketlerinin değeri de büyüyor
Savunma sanayisi bu finansal sistemin önemli parçalarından biridir.
BlackRock’ın yönettiği çeşitli fonlarda Lockheed Martin, RTX, Boeing, Northrop Grumman, General Dynamics, L3Harris ve GE Aerospace gibi savunma ve havacılık şirketlerinin hisseleri bulunmaktadır.
Bunun bir bölümü endekslerin doğal sonucudur.
Örneğin büyük bir endeksi takip eden pasif fon, o endekste bulunan savunma şirketlerinin hisselerini de portföyünde taşımak zorundadır.
Ancak mesele yalnızca bundan ibaret değildir.
Savunma harcamalarının yükselmesi, jeopolitik gerilimlerin artması ve devletlerin silahlanma bütçelerini büyütmesi, savunma şirketlerinin gelir beklentilerini ve dolayısıyla yatırımcıların bu şirketlere yönelik ilgisini artırabilmektedir.
İşte finans kapitalin savaşla kurduğu ilişkinin en önemli noktalarından biri buradadır.
Savaş insan hayatını yok ederken, savaş ekonomisi bazı şirketlerin gelirlerini büyütebilir.
Bu çelişki görmezden gelinemez.
BlackRock yalnız değil
Bu sistemin tek aktörü BlackRock değildir.
Örneğin JPMorgan Chase de küresel finans sisteminin en büyük oyuncularından biridir.
JPMorgan’ın varlık yönetimi faaliyetleri kapsamında farklı yatırım fonlarında savunma ve havacılık şirketlerinin hisseleri bulunabilmektedir.
Bunlar arasında Lockheed Martin, RTX, GE Aerospace, Boeing ve Northrop Grumman gibi şirketler sayılabilir.
Burada da aynı mekanizma karşımıza çıkar:
Savunma şirketlerinin hisseleri yükseldiğinde, bu şirketlere yatırım yapan fonların yatırımcıları da bundan finansal olarak yararlanabilir.
Dolayısıyla savaş ekonomisinin büyümesi, yalnızca silah fabrikalarının sahiplerini değil, bu şirketlere sermaye sağlayan ve onların hisselerini taşıyan geniş bir finansal sistemi de ilgilendirir.
Peki savaşların nedeni bunlar mı?
İşte asıl tartışılması gereken nokta budur.
Dünyada yaşanan savaşların yalnızca yatırım fonlarının kâr elde etme isteği nedeniyle çıktığını söylemek, son derece karmaşık jeopolitik süreçleri tek bir nedene indirgemek olur.
Devletlerin güvenlik politikaları, enerji kaynakları, toprak anlaşmazlıkları, tarihsel çatışmalar, milliyetçilik, jeopolitik rekabet, silahlanma yarışları ve büyük güçlerin çıkarları savaşların ortaya çıkmasında rol oynayabilir.
Ancak bundan şu sonuç çıkmaz:
Finans kapitalin savaşlardan ekonomik olarak yararlanmadığı söylenemez.
Tam tersine, savaşın ekonomik sonuçlarından faydalanan çok geniş bir finansal yapı bulunmaktadır.
Ve asıl sorgulanması gereken de budur.
Savaşın kazananları kim?
Bir ülkenin gençleri cepheye gönderilir.
Aileler çocuklarını kaybeder.
Şehirler yıkılır.
Milyonlarca insan evini terk eder.
Devletlerin bütçeleri savunma harcamalarına yönelir.
Silah, mühimmat, uçak, füze, radar, elektronik sistem ve askeri teknoloji talebi artar.
Ve bütün bunların arkasında milyarlarca dolarlık sözleşmeler oluşur.
Şirketlerin siparişleri büyür.
Savunma sanayisi yatırımları artar.
Hisse senetleri yatırımcıların radarına girer.
Fonlar portföylerini yeniden düzenler.
Bankalar finansman sağlar.
Böylece savaşın ekonomik zinciri cepheden çok daha uzağa uzanır.
Ölen insan savaşın kaybedenidir; fakat savaş ekonomisinin büyümesinden kazanç sağlayan sermaye, aynı savaşın ekonomik kazananı olabilir.
İşte insanlığın asıl sorgulaması gereken çelişki budur.
Kâr mekanizması savaşı teşvik eder mi?
Burada daha zor bir soruya geliyoruz:
Bir sistem savaşlardan büyük ekonomik kazanç elde edebiliyorsa, bu sistemin savaşların sona ermesinden gerçekten ne kadar çıkarı vardır?
Bu soru, doğrudan “şu şirket savaş çıkardı” demek değildir.
Böyle bir iddia somut kanıt gerektirir.
Fakat daha genel bir ekonomik gerçeği sorgulamamıza izin verir:
Savaş ekonomisinin büyümesinden yararlanan güçlü ekonomik aktörlerin bulunması, savaş ile sermaye arasındaki ilişkiyi araştırmayı zorunlu kılar.
Çünkü ekonomik çıkarların bulunmadığı bir savaş düzeni ile savaşın aynı zamanda büyük bir ekonomik sektör haline geldiği düzen aynı şey değildir.
Bugün küresel savunma harcamalarının büyüklüğü düşünüldüğünde, silahlanma artık yalnızca askeri bir mesele değildir.
Aynı zamanda devasa bir ekonomik sektördür.
Finans kapitalin görünmeyen yüzü
Finans kapitalin gücü çoğu zaman bir şirketin fabrikasında değil, yönettiği sermayenin büyüklüğünde ortaya çıkar.
Trilyonlarca dolarlık fonları yöneten kuruluşlar doğrudan savaş kararı vermez.
Ama sermayenin hangi sektörlere aktığı, hangi şirketlerin büyüdüğü, hangi sektörlerin yatırımcıların ilgisini çektiği ve hangi şirketlerin devletlerin artan savunma bütçelerinden pay aldığı konusunda önemli bir ekonomik rol oynarlar.
Bu nedenle BlackRock, JPMorgan ve benzeri dev finans kuruluşlarını yalnızca “yatırım şirketleri” olarak görmek eksik bir değerlendirme olabilir.
Bunlar küresel sermaye hareketlerinin en önemli aktörleri arasındadır.
Ve savaş ekonomisi büyüdüğünde, bu ekonomik büyümenin finansal sistem içerisindeki yansımaları da kaçınılmaz olarak ortaya çıkar.
Son söz: Savaş kimin için?
Belki de artık savaşları yalnızca tankların, uçakların ve füzelerin görüntüleri üzerinden değerlendirmemek gerekiyor.
Savaşın arkasındaki ekonomik tabloya da bakmak gerekiyor.
Kim silah satıyor?
Kim kredi veriyor?
Kim yatırım yapıyor?
Kim hisse topluyor?
Kim devletlerin artan savunma bütçelerinden pay alıyor?
Kim savaş uzadıkça büyüyen siparişlerden kazanç sağlıyor?
Ve en önemlisi:
Savaş bittiğinde kim kaybediyor, savaş devam ettiğinde kim kazanıyor?
Bu soruların cevapları, dünyanın nasıl bir ekonomik sistem üzerinde yükseldiğini anlamamız açısından son derece önemlidir.
Çünkü savaş yalnızca cephede başlamaz.
Savaşın ekonomik boyutu, karar merkezlerinden finans piyasalarına kadar uzanır.
Ve bazen bombaların düştüğü yerde kaybedilen yalnızca bir şehir değildir.
İnsan hayatının karşısına konulan kâr hesabıdır.
İşte finans kapital ile savaş arasındaki ilişkiyi tartışırken asıl bakmamız gereken yer tam da burasıdır.
Bir tarafta insan hayatı, diğer tarafta savaş ekonomisinin milyarlarca dolarlık kârı…
Dünyanın en büyük çelişkilerinden biri belki de budur.
