Nazi Almanya’sının propaganda bakanıGoebbels’intarihigörevi; Alman halkındanI.DünyaSavaşı’nınyıkıcı/yenilgitravmasınıveekonomikbuhranıavantajaçevirerek “üstünırk”bilinciniuyandırmakveHitler’intotaliterrejiminemutlakitaatisağlamaktı. Başardıveamacınaulaştı.
Günümüzdemokrasilerininürettiğiotoriteryönetimlertarafından, iktidarlarınısürdürebilmekiçinuygulamayakonulanbenzer propaganda vealgıyöntemleri, Goebbels’ivemaharetleriniyenidengündemegetirdi. Goebbels, kitlelerehitapetmeyeteneğive ‘Büyük Yalan Tekniği’iletanınmaktadır.
BilgimiziyenilemekiçinGoebbels’inamacaulaşmakiçinkullandığıyöntemlernelerdirinceleyelim:
Tek MerkezdenKontrol:
Halkı Aydınlatma ve Propaganda Bakanlığıaracılığıylatümbasın, radyo, sinema, tiyatrovesanatfaaliyetleritekeldetoplandı. Muhalifyayınlartamamen yok edildi. KitleİletişimAraçlarınınYoğunKullanımı: “Halk Alıcısı”(Volksempfänger) adıverilenucuzradyolarkitleselleştirildivesokaklarakurulanhoparlörlerle Nazi mesajlarınınkesintisizolarak her yere ulaşmasısağlandı.
Günah Keçisi Yaratma:
Ekonomikvesiyasitümolumsuzlukların, savaşyenilgilerininveahlakiyozlaşmalarınfaturası “Yahudilervekomünistler” baştaolmaküzerebelirliazınlıklarakesildi.
Büyük Yalan veBasitleştirme:
Karmaşıksiyasifikirleryerine, duygularahitapedenbasit, vurucusloganlarsüreklitekrarlandı. örn: ” Ein Volk- Ein Reich- Ein Führer /Tek Halk, Tek İmparatorluk, Tek Lider” Nasyonalsosyalistlerinenönemli propaganda sloganıdır.
AlgıYönetimiveKitleİstihbaratı:
Halkınnabzıgizliservisraporlarıvegünlüktemaslarlasüreklitutuldu; propaganda yöntemleri,direktiflerikamuoyunun o ankipsikolojisinegöreanlıkolarakuyarlandı.
Günümüzde, özellikle Türkiye siyasaliktidarının,propagandayönetemiylebenzerlikleri:
-GünümüzTürkiye’sindekisiyasaliktidarın propaganda yöntemleri, Joseph Goebbels’in kitlelerietkilemekiçingeliştirdiğibazıtemeliletişimpsikolojisiprensipleriyleyapısalvetaktikselbenzerliklertaşımaktadır.
-Ancak modern dönem, kitleiletişimaraçlarınınçeşitlenmesi (sosyalmedya, algoritmalar) vedemokrasiiçimekanizmalarınkullanılmasınedeniyleçokdahakarmaşıkbiryapıyasahiptir.
1.Tek Seslilikve Medya Kontrolü Goebbels Dönemi:
Tümgazete, radyovesinemalarHalkıAydınlatmave Propaganda Bakanlığı’nabağlandı; muhalifseslertamamenyasaklandı.
*Günümüz Türkiye’si:
Klasikmedyanın (televizyonkanallarıvegazeteler) büyükbirkısmıdoğrudanveyadolaylıolarakiktidarkontrolünealındı; aynıhabermetinlerininvemanşetlerinbirdenfazlayayınorganındaeşzamanlıverilmesiyletekseslibiryankıodasıyaratıldı.
2.Kutuplaştırma ve”İçDüşman” (Günah Keçisi) Yaratma/Goebbels Dönemi:
Ekonomikkrizlerinve I. Dünya SavaşıyenilgisininsorumlusuolarakYahudilervekomünistlerhedefgösterildi.
*Günümüz Türkiye’si:
Siyasi, ekonomikveyatoplumsal her krizdesorumlulukiktidarındışındakiaktörlere (“dışgüçler”, “faizlobisi”, “terörseviciler” veyamuhalefete) yüklendi. Toplum “biz veonlar” olarakkeskinçizgilerlebölünereksosyalvesiyasaltabankonsolideedildi.
3.Basitleştirme veSürekliTekrar (Büyük Yalan Prensibi)/Goebbels Dönemi:
Karmaşıkideolojilerhalkınanlayacağıbirkaçbasitsloganaindirgendivemilyonlarcakeztekrarlandı.
*Günümüz Türkiye’si:
Ekonomikveyasiyasikrizler, karmaşıkverilerledeğil; “bekasorunu”, “yerlive milli”, “Türkiye Yüzyılı” gibiduygusal, ulusalcıvedinisembollerleyüklübasitsloganlarlaaçıklandı. Örn. “Tek vatan- tekbayrak- tek millet”
Bir iddiagerçekolmasa bile ekranlardavesosyalmedyadasüreklitekrarlanarakkitlelernezdinde “doğru” kabulettirilmeyeçalışılır ki; Goebbels’denberibilinenbiryöntemdir.
4.Dijital Goebbelsçilik/ Sosyal Medya ve Troll Ağları:
Ucuz “Halk Alıcıları” (radyo) ile Nazi mesajları her eve, doğrudanbireyinmahremalanınasokuldu.
*Günümüz Türkiye’si:
Radyonunyeriniakıllıtelefonlarvesosyalmedyaaldı. Organize trolağları, bot hesaplarveyapayzekadesteklialgoritmalarvasıtasıylamuhalifseslerbastırılır, dezenformasyon (yanlışbilgi) hızlayayılarakgündem suni olarakmanipüleedilir.
5.Lider Kültüve “Kurtarıcı” İmajıGoebbelsDönemi:
Hitler,Almanya’yıdüştüğüdurumdankurtaracaktek, yanılamazvekutsalbirlider (Führer) olarakpazarlandı.
*Günümüz Türkiye’si:
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türk Toplumuna, tümkazanımlarıntekmimarı, devletinvemilletinvarlığınınyeganeteminatıolan “dünyalideri” veya “ümmetinlideri” kültüylesunuldu. Hatasızlıkalgısıyaratılarakkurumsalbaşarısızlıklarliderinşahsındanuzaktutulmayaçalışıldı.
6.Duygusal İstismar veMağduriyetAnlatısıGoebbelsDönemi:
Alman milletinin Versailles Antlaşmasıileuğradığıhaksızlıkvemağduriyetsürekliişlenerekkitlelerdeintikamvesavunmapsikolojisidiritutuldu.
*Günümüz Türkiye’si:
Geçmiştekivesayetodakları, başörtüsüyasaklarıveyadarbegirişimleriüzerindensüreklibir “mağduriyetvedireniş” anlatısıgünceltutularak;iktidargücünüelindebulundurmasınarağmenpsikolojikolarak her zaman “sistemekarşımücadeleedenmazlum” rolükorunmayaçalışılmaktadır.
Yukarıdakikarşılaştırmayıdaha iyi analizedebilmekiçin; Propagandayöntemlerininekonomikkrizdönemlerindekiişleyişi, Sosyalmedyadakidezenformasyonyasalarıvesansürmekanizmaları, Seçimdönemlerindekullanılangörselvedilselmitleribirliktedeğerlendirmekgerekir.
-Son 25 yıldaTürkiye’debutekniklerinhepsiuygulandı. Bu zaman dilimindeGoebbelsvaripropagandalarınetkisiniazaltamayan; halkınıbualgıyönetimindenkoruyamayanmuhalefet; budefakedisibaşladıaynıyöntemleriuygulamaya. Çokacıdır ki, bucümlelerikurmakdurumundakalıyorum. Bu günekadarşoketkisiuyandıracak, düşünmeyesevkedecektarihtenalıntılaryaparakuyarılardabulundum. Bu defatarihselyansımalarıylademokratikparlamentersistemimizin son 20-25 yılınıözetolarakönümüzegetirdim. Bir sonrakiyazımdabubuğuluortamdannasılçıkılır? sorusununyanıtlarınıarayacağım.
