Burhanettin Yılmaz – Köşe Yazısı
Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki isyanlardan biri olan Şeyh Said Ayaklanması, son dönemde kimi çevrelerce “halk direnişi” olarak kutsanmaya çalışılıyor. Oysa bu tarihsel çarpıtma, ne Kürt halkına fayda sağlar, ne de Türkiye’nin toplumsal barışına. Gerçekler açık ve nettir: Şeyh Said bir halk önderi değil, hilafetçi, gerici ve İngiltere işbirlikçisi bir feodal ağadır. Cumhuriyet ise halkı kulluktan kurtarıp yurttaş yapan, eşitliği ve laikliği esas alan bir devrimdir.
Bugün bazı kesimler, Şeyh Said’in idam edilişinin 100. yılında adeta yas tutuyor. Oysa yas tutulacak olan, halkı ortaçağ karanlığına mahkûm etmek isteyen bir düzenin çöküşüdür. Şeyh Said ve adamları, hilafetin kaldırılmasına, kadınların özgürleşmesine, laik eğitime ve hukuk devrimine karşı silaha sarılmıştır. Üstelik bu isyanın arkasında dönemin emperyal gücü İngiltere’nin olduğu artık gizli bir bilgi değil. İngiliz arşivlerinde yer alan belgeler, bu kalkışmanın Musul üzerindeki Türkiye-İngiltere mücadelesiyle doğrudan bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Şeyh Said isyanı Kürt halkının değil, şeyhlerin, ağaların ve beylerin çıkarının temsilidir. Bugün onu savunmak, halkın değil, feodal düzenin safında yer almaktır. Çünkü bu isyanın bastırılmasıyla sadece bir kalkışma önlenmemiş; aynı zamanda Türkiye’nin ilerici, laik ve halkçı bir yolda yürümesi sağlanmıştır.
Peki Cumhuriyet Kürt halkını dışladı mı?
Bu soruya yanıt vermeden önce, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Meclisi’ne bakalım. O Meclis’te Diyap Ağa gibi Kürt ileri gelenleri vardı. Diyap Ağa, Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde doğrudan yer almış, TBMM’nin saygın üyelerinden biri olmuştur. Kürtler, Cumhuriyet’in kurucu unsurlarındandır. Meclis’te sadece Türkler değil; Kürtler, Lazlar, Aleviler, Çerkesler ve Araplar da vardı. 1921 Anayasası’nda yerinden yönetim ilkesi benimsenmişti. Kürtçe’nin ve yerel kültürlerin yaşaması için anayasal zemin oluşturulmuştu.
Kürt halkı Cumhuriyet tarafından dışlanmamış, aksine feodal zincirlerinden kurtarılmıştır. Cumhuriyet, doğudaki yoksul Kürt çocuklarına okul açmıştır. O çocuklar öğretmen, doktor, hâkim olmuş; halkın içinden yetişen aydın nesiller ortaya çıkmıştır. Kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanınmış, çok eşlilik yasaklanmış, medeni haklar tüm yurttaşlara eşit şekilde sunulmuştur. Bunlar sadece Türkler için değil, bu topraklarda yaşayan bütün halklar içindir.
Bugün bazıları Almanya’nın Nazi geçmişiyle yüzleşmesini örnek göstererek, Türkiye’nin Şeyh Said olayına farklı bakmasını istiyor. Ancak bu karşılaştırma tamamen yanlıştır. Almanya, faşist bir rejimle yüzleşmiştir. Türkiye ise emperyalizme karşı bağımsızlık savaşı vermiş, ardından halkçı bir Cumhuriyet kurmuştur. Şeyh Said bu Cumhuriyet’e karşı çıkmıştır. Dolayısıyla onu savunmak, demokrasiye değil, gericiliğe destek vermektir.
Cumhuriyet, sadece bir rejim değişikliği değil, aynı zamanda bir halk devrimidir. Ağa, bey, şeyh düzenine karşı yoksulun, köylünün, emekçinin yanında yer almıştır. Bugün Cumhuriyet’e saldıranlar, aslında halkın kazanımlarına saldırmaktadır. Eşit yurttaşlık, laik eğitim, kadın hakları gibi değerler hedef alınmaktadır. Ve bu saldırılar çoğu zaman “etnik kimlik” kisvesi altında yürütülmektedir.
Sonuç olarak; Şeyh Said’in darağacına gönderilişi bir halkın “yenilgisi” değil, halkı karanlıktan kurtaran devrimin meşru müdafaasıdır. Geçmişle yüzleşmek, onu ters yüz etmek değildir. Gerçek yüzleşme, kimlerin halkın yanında, kimlerin halkın karşısında olduğunu ayırt edebilmektir.
Cumhuriyet, halkın egemenliğidir. Onu savunmak, sadece geçmişi değil, geleceğimizi de savunmaktır.
